Prezydent Andrzej Duda skierował do Sejmu projekt ustawy o szczególnej opiece geriatrycznej. Zakłada on utworzenie centrów zdrowia 75 +, które mają być jak najbliżej seniora; ma ich powstać ponad 300. Prezydent wyraził nadzieję, że system będzie zorganizowany w ciągu 5 lat.
„Temat związany z opieką zdrowotną nad osobami starszymi, nad seniorami czasem mówimy, ale tak naprawdę chodzi o osoby w podeszłym wieku, powyżej 75 lat, kwestia opieki nad nimi, to jest jedno z fundamentalnych zagadnień w zakresie opieki zdrowotnej na najbliższe dziesięciolecia” – powiedział prezydent po tym, jak podpisał inicjatywę ustawodawczą dotyczącą projektu w siedzibie Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. Eleonory Reicher w Warszawie.
Prezydent wskazał w tym kontekście, że średnia długość życia kobiet i mężczyzn w Polsce wzrosła – „Jest rzeczą oczywistą i jasną, że im wiek bardziej podeszły, tym więcej opieki zdrowotnej wymagają osoby, które w takim wieku się znajdują. Liczba osób w wieku senioralnym, w wielu podeszłym, powyżej 75 roku życia w Polsce jest niebagatelna i cały czas wzrasta. W 2021 r. to było 2,7 mln osób – 7,1 proc. naszego społeczeństwa. Szacuje się, jak podają eksperci, że w 2040 r. to będzie już prawie 15 proc. naszego społeczeństwa. Te liczby będą ogromne, patrząc dzisiaj, to będzie liczba z całą pewnością ponad 5 mln ludzi. Nie ma żadnych wątpliwości, że osoby te wymagają specjalnego, systemowego rozwiązania w zakresie ochrony zdrowia”.
Jak mówił, dlatego przez ostatnie lata w Kancelarii Prezydenta RP, w Narodowej Radzie Rozwoju razem z ekspertami, pracowano nad rozwiązaniami, szukając form w jaki sposób te opiekę zorganizować. „Opieka zdrowotna ma być jak najbliżej seniora. Dlatego powstaną specjalne, zupełnie nowe rozwiązania instytucjonalne w postaci centrów zdrowia 75+” – powiedział. Prezydent wyjaśnił, że mają to być specjalne placówki, które powstaną na poziomie powiatów – „Szacujemy, że w Polsce będzie tych placówek ponad 300 i będą one właśnie służyły tej podstawowej opiece zdrowotnej nad seniorami.” Placówki będą miały w sobie trzy podstawowe elementy: poradnię konsultacyjną, zespół opieki dziennej i zespół opieki domowej. W centrach opieki będą pracować doradcy. Do centrów osoby będą kwalifikowane na podstawie badań diagnostycznych, będę je tam kierowali lekarze pierwszego kontaktu.
„Mamy nadzieję, że ten system powstanie w ciągu kilku lat. Liczymy na to, że w ciągu 5 lat system będzie już zorganizowany” – powiedział Andrzej Duda i zaznaczył, że opracowanie projektu trwało prawie sześć lat. Uruchomienie systemu będzie kosztować w pierwszym roku ok. 250 mln zł, a w kolejnych latach na utrzymanie go potrzebne będzie 2,5 mld zł. W ramach Funduszu Medycznego przewidziane są środki na to, by centra zdrowia 75+ powstawały na poziomie powiatów – „W ogromnym stopniu będzie to finansowane, można powiedzieć, centralnie, a nie z funduszy powiatowych. Powiaty będą się tylko do tego dokładały, ale chcę bardzo mocno podkreślić – w niewielkim stopniu, natomiast rozwiązanie będzie dla nich bardzo ważne i dla społeczności zamieszkujących nasze powiaty będzie miało ogromne prozdrowotne znaczenie”.
„Na naszych oczach tworzy się nowy porządek rzeczy, nowy porządek, jeśli chodzi o jakość opieki geriatrycznej w naszym kraju. Po raz pierwszy w naszym kraju mamy do czynienia z próbą – myślę, że ta próba już będzie skuteczna – stworzenia zintegrowanego, całościowego, kompleksowego modelu opieki geriatrycznej dla najbardziej potrzebujących seniorów” – powiedział krajowy konsultant w dziedzinie geriatrii prof. Tomasz Targowski, kierownik Kliniki i Polikliniki Geriatrii w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji. Jak mówił, do tej pory geriatria rozwijała się w Polsce dzięki pasjonatom – „Z powodu inicjatyw oddolnych tworzone były podmioty geriatryczne, przez co rozmieszczenie opieki geriatrycznej w naszym kraju jest bardzo nierównomierne (…). Były bardzo silne ośrodki, jak na warunki polskie, jak Śląsk, jak Małopolska, ale były też białe plamy jak województwo warmińsko-mazurskie, które do niedawna nie miało nawet jednego oddziału geriatrycznego. Teraz dzięki tej ustawie, dzięki temu kompleksowego rozwiązaniu, będziemy mieli możliwość tworzenia dostępności opieki geriatrycznej dla wszystkich seniorów tego potrzebujących. Będziemy mieli możliwość zapewnienia im takiej opieki, która będzie skutkowała tym, że ziści się ta maksyma, że zadaniem geriatrii nie jest dodawanie lat do życia, tylko życia do lat (…), by seniorzy żyli w lepszej jakości, w lepszym zdrowiu, żeby byli jak najbardziej sprawni do samego końca”.
Profesor Targowski wskazał, że centra zdrowia 75+ trzeba będzie „nasycić wykształconymi kadrami”. Obecnie w całym kraju specjalistów jest 550, a potrzeba około 3 tys. – „W tym okresie przejściowym, my, jako państwowy instytut badawczy, czego bardzo sobie życzę i naszym pracownikom, w porozumieniu z CMKP będziemy mogli kadry przygotować do pracy w centrach zdrowia 75+. Tam przecież będzie multidyscyplinarny zespół geriatryczny, docelowo będzie tam lekarz geriatra (…), ale mamy lekarzy rodzinnych, internistów. Będą tam pracowały pielęgniarki, terapeuci zajęciowi, fizjoterapeuci, psycholodzy, dietetycy, wreszcie koordynatorzy opieki geriatrycznej, którzy będą pomagać seniorom poruszać się w meandrach systemu opieki medycznej, opieki socjalnej i będą też edukatorzy zdrowotni, którzy będą dbali i o właściwą edukację prozdrowotną seniorów, jak i opiekunów naszych seniorów”.
Propozycje zawarte w projekcie ustawy
Na stronie Kancelarii Prezydenta zamieszczono treść projektu ustawy o szczególnej opiece geriatrycznej wraz z uzasadnieniem. W projekcie – jak wyjaśniono – zaproponowano rozwiązania mające przemodelować geriatrię w stronę podejścia środowiskowego, w którym świadczenia medyczne realizowane są w pobliżu miejsca zamieszkania seniora. Wskazano, że dzięki nowym podmiotom leczniczym „centrum zdrowia 75 plus” możliwe będzie zapewnianie kompleksowego podejścia do diagnozowania i leczenia pacjenta. Głównym celem działania „centrum zdrowia 75 plus” ma być skoordynowana opieka medyczna dla pacjentów geriatrycznych w celu ustabilizowania ich stanu zdrowia i umożliwienia dalszego autonomicznego funkcjonowania w dotychczasowym środowisku.
W projekcie szczegółowo wskazano cele tworzonej szczególnej opieki geriatrycznej. Wymieniono wśród nich m.in. zachowanie możliwie największej sprawności funkcjonalnej i samodzielności seniorów; zapewnienie określonych w ustawie świadczeń opieki zdrowotnej oraz zagwarantowanie działań profilaktycznych i promocji zdrowia, a także zapewnienie wsparcia psychologicznego pacjentom centrum. Cele te mają być osiągnięte dzięki stworzeniu systemowych rozwiązań tworzących szczególną opiekę geriatryczną, w której skład będą wchodziły: szpitalne oddziały geriatryczne wskazane w wojewódzkim planie działania szczególnej opieki geriatrycznej; nowo tworzone placówki centra zdrowia 75 plus i podstawowa opieka zdrowotna.
Podstawą działania placówek szczególnej opieki geriatrycznej, działających na terenie województwa, będzie plan sporządzany przez wojewodę i zatwierdzany przez ministra zdrowia. W celu zapewnienia odpowiedniej jakości udzielnych świadczeń w projekcie określono minimalne standardy łącznej liczby łóżek w oddziałach geriatrycznych i standardy dotyczące minimalnej i maksymalnej liczby osób zamieszkujących obszar działania centrum.
Najważniejszym elementem tworzonego systemu szczególnej opieki geriatrycznej mają być nowo tworzone podmioty lecznicze centra zdrowia 75 plus. Będą to podmioty wykonujące działalność leczniczą w rodzaju ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Centrum będzie tworzone przez powiat w ramach struktury organizacyjnej podmiotu leczniczego wskazanego w wojewódzkim planie albo jako nowy podmiot leczniczy utworzony przez powiat, w formie spółki kapitałowej albo samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. W centrum będą oferowane świadczenia opieki zdrowotnej obejmujące w szczególności: świadczenia z zakresu geriatrii, udzielane przez lekarza; świadczenia z zakresu geriatrii, udzielane przez pielęgniarkę; świadczenia z zakresu rehabilitacji, udzielane przez fizjoterapeutę; świadczenia z zakresu opieki psychiatrycznej, udzielane przez psychologa; porady dietetyka; terapię zajęciową oraz edukację zdrowotną. Ponadto centrum będzie zapewniało: planowanie i koordynowanie opieki zdrowotnej nad pacjentami centrum, w tym opracowywanie dla tych osób indywidualnych planów postępowania terapeutycznego i ich realizację, a także transport pacjentów centrum i ich wyżywienie.
Świadczenia w centrum będą udzielane osobom uprawnionym mającym miejsce zamieszkania na obszarze działania centrum. Rozwiązanie to ułatwi odpowiednie planowanie środków na działalność centrum. W skład centrum będą wchodziły: poradnia konsultacyjna; co najmniej jeden dzienny ośrodek opieki geriatrycznej; geriatryczny zespół opieki domowej; zespół koordynatorów opieki geriatrycznej i zespół edukatorów zdrowotnych.
Projekt zakłada szeroką współpracę centrum z różnymi podmiotami prowadzącymi działalność leczniczą, w szczególności z podmiotami prowadzącymi oddziały geriatryczne. Zgodnie z projektem kierowanie osób do właściwego ze względu na ich miejsce zamieszkania centrum będzie należało do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, lekarza udzielającego świadczeń ambulatoryjnej specjalistycznej opieki zdrowotnej w zakresie geriatrii, lekarza wykonującego zawód w oddziale geriatrycznym albo lekarza wykonującego zawód w innym oddziale szpitala, w którym nie ma oddziału geriatrycznego, będących lekarzami ubezpieczenia zdrowotnego.
Skierowanie osoby uprawionej do centrum będzie następowało, co do zasady, po przeprowadzeniu wstępnej oceny geriatrycznej. Wstępna ocena geriatryczna będzie przeprowadzana przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej, po uzyskaniu zgody osoby uprawnionej, w terminie 6 miesięcy od ukończenia przez tę osobę 75. roku życia, a następnie w zależności od stanu jej zdrowia, nie rzadziej jednak niż raz na rok. Rozpoczęcie procesu leczenia i terapii w centrum będzie poprzedzone przeprowadzaną w centrum całościową oceną geriatryczną.
Projekt zakłada ponadto m.in. powstanie Krajowej Rady ds. Opieki Geriatrycznej, organu opiniodawczo-doradczego ministra zdrowia. Do jej zadań będzie należało m.in. doradztwo w zakresie opieki geriatrycznej, przedstawianie propozycji zmian, opiniowanie przekazywanych projektów wojewódzkich planów oraz ich aktualizacji, a także opiniowanie finansowania świadczeń zdrowotnych udzielanych w centrach i w oddziałach geriatrycznych.
W przepisach dostosowujących projekt wprowadza rozwiązania umożliwiające w okresie 5 lat od wejścia w życie ustawy, stosowanie niższej normy łącznej liczby łóżek w oddziałach geriatrycznych ujętych w wojewódzkim planie niż określona w projekcie, a zatrudnianie edukatorów zdrowotnych, którzy nie spełniają wymogu ukończenia szkolenia, określonego w projekcie ustawy w okresie 3 lat. Ponadto w projekcie wskazano ostateczny termin na utworzenie centrum przez powiaty, w przypadku gdy wynika to z wojewódzkiego planu, albo do zawarcia porozumienia z innym powiatem na utworzenie centrum, na nie później niż 5 lat od wejścia w życie ustawy. Proponuje się, żeby ustawa, co do zasady, weszła w życie 1 stycznia 2024 r.
