Zagraniczni eksperci zaproszeni do dyskusji przez Agencję Badań Medycznych zgodnie podkreślali konieczność budowania hubów innowacyjnych w obszarze ochrony zdrowia. Polski WHIH inspiruje i motywuje do współpracy kraje Europy Środkowo-Wschodniej. „To doskonała platforma do wymiany wiedzy i doświadczeń, a także świetny przykład budowania partnerstwa publiczno-prywatnego z korzyścią dla wszystkich interesariuszy” – mówili eksperci w czasie Forum Ekonomicznego w Karpaczu.
W dyskusji, która odbyła się w ramach Forum Ochrony Zdrowia udział wzięli: dr Radosław Sierpiński, prezes ABM, Monique Clua Braun (prezes zarządu Novartis Polska), Miklós Szócska (komisarz ministerialny, Uniwersytet Semmelweisa w Budapeszcie), Aris Kasparans (dyrektor, Narodowa Służba Zdrowia Łotwy), Kuuno Vaher (dyrektor zarządzający na Europę Centralną, AstraZeneca, Czechy), Lukáš Palaj (Departament Sztucznej Inteligencji, Ministerstwo Zdrowia Republiki Słowackiej).
Prezes Agencji Badań Medycznych Radosław Sierpiński przyznał, że w ostatnich latach Warsaw Health Innovation Hub zyskał bardzo silne wsparcie ze strony rządu – “Doświadczenia pokazały, że jesteśmy w stanie stworzyć przejrzystą formę współpracy, na której skorzystają wszyscy interesariusze. WHIH jest rzeczą unikatową, ale tylko pierwszą w szeregu zmian które chcemy wprowadzić. To pewnego rodzaju platforma, którą będziemy chcieli wykorzystać”. Dodał, że po roku działania WHIH zauważalna jest rola tego typu przedsięwzięć w dobie kryzysu, jakim jest epidemia COVID czy obecna sytuacja w Ukrainie – “Musimy wspólnie zastanawiać się, jak uniknąć takich sytuacji w przyszłości. Mamy wiele wspólnych obszarów, chcemy żeby nasz głos był słyszany także w Komisji Europejskiej. Chcemy być partnerami też w skali, tworzyć przyjazny ekosystem do rozwoju innowacji i opracowania innowacyjnego systemu opieki zdrowotnej”.
Miklos Szocska zaznaczał, że jeśli spojrzymy na rozwój systemu ochrony zdrowia w kierunku danych, połączymy wszystkie obszary: publiczny, prywatny oraz uniwersytecki – uzyskamy bardzo dobry punkt wyjścia do debaty i dalszych rozmów. „Wiele danych jest zarządzanych centralnie. Bez nich nie możemy prowadzić skutecznych działań i analiz, więc ta współpraca jest kluczowa” – dodał.
Europa Środkowo-Wschodnia wspólnie dla innowacji
Aris Kasparans mówił o tym, jak wygląda sytuacja rozwoju innowacji w ochronie zdrowia na Łotwie – „Podobnie jak na Węgrzech, ta współpraca nie jest w żaden sposób usystematyzowana – jest sporadyczna i przypadkowa. Proces rozwoju innowacji jest bardzo dynamiczny. Powinniśmy mieć otwarte umysły, być gotowi na współpracę w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego i czerpać z wiedzy firm, które przecież w ogromnej większości sponsorują badania, korzystać z zebranych przez nie danych i informacji. Staramy się więc budować takie mechanizmy”.
Lukáš Palaj powiedział, że Słowacja odniosła kilka sukcesów w dziedzinie innowacji w ochronie zdrowia. „Jednym z nich są algorytmy oparte o sztuczną inteligencję w dziedzinie EKG, ten projekt uzyskał już certyfikat jakości. Wciąż jednak uważam, że mamy niewystarczającą ilość startup-ów. Muszę przyznać, że jesteśmy inspirowani przez polski WHIH, który stworzył odpowiedni ekosystem dla innowacji w sektorze zdrowia. Pracujemy nad podobnymi rozwiązaniami – mówił dyrektor departamentu w słowackim ministerstwie zdrowia.
Kuuno Vaher (Astra Zeneca) podkreślił, że najważniejsze jest wykorzystywanie innowacji, ale jednocześnie tworzenie praktycznych rozwiązań. Jako przykład podał projekt, który był realizowany zarówno w krajach skandynawskich, jak i nadbałtyckich – “Mowa o narzędziu dla lekarzy, które pozwala na określenie czynników ryzyka u pacjenta, a komputer sam je zlicza. Analizuje też terapie, które były zalecane pacjentowi w ciągu ostatnich lat i pomaga w podjęciu decyzji czy pacjenta należy skierować od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej do specjalisty. Tu mamy widoczną i wymierną korzyść zarówno dla pracowników ochrony zdrowia, jak i dla płatnika”.
Lokalne działania, globalne efekty
Prezes Sierpiński podkreślał znaczenie dialogu i współpracy między krajami – „To bardzo ważne dla kształtowania polityki zdrowotnej: poszukiwanie benchmarków w Europie jest kluczowe. Często nie wiemy, co dzieje się w Czechach, w Szwecji czy na Słowacji, dlatego stworzenie międzynarodowego hubu w Europie Środkowo-Wschodniej jest bardzo ważne. Mamy wiele wspólnych problemów, żyjemy w tym samym środowisku kulturowym. Dyskusja na temat możliwości wdrożenia innowacyjnych rozwiązań byłaby wskazana. Nie musimy wyważać otwartych drzwi, wielokrotnie to już za nas zrobiono. Współpraca pomiędzy krajami, różnymi partnerami, mogłaby być źródłem wiedzy na temat różnych paradygmatów wdrażania nowych technologii. Moglibyśmy obserwować mechanizmy i próbować wdrażać je na gruncie polskim”.
Podobne podejście zaprezentował Miklos Szocska, według którego europejska sieć mogłaby być pierwszym punktem kontaktowym. „Mamy doświadczoną kadrę medyczną, ale czasami brakuje nam takich punktów powiązań. Jeśli chodzi o dane, o których wszyscy tu wspominamy, nasze podejście do nich było takie, że zgadzamy się, dopóki ktoś nie zaprotestuje dopóki ktoś nie powie ‘nie’. Analogicznie sytuacja wygląda w kwestii dawstwa narządów: zakładamy zgodę, czyli mamy do czynienia ze zgodą domniemaną” – dodał.
Aris Kasparans stwierdził, że hub umożliwia bardzo szybką, niemalże natychmiastową wymianę dobrych praktyk. -„Jesteśmy małym krajem i właśnie dzięki niewielkiej inwestycji można taką działalność wyskalować. Jeśli chodzi o dzielenie się doświadczeniami, również myślę, że moglibyśmy współpracować w zakresie projektów finansowanych z funduszy unijnych. Mamy już takie doświadczenia, właśnie dzięki sieci, która pozwala na międzynarodową wymianę doświadczeń. Czasami wdrażane jest jakieś badanie pilotażowe, ale z uwagi na np. politykę albo inne przeszkody, nie da się takiego badania pilotażowego przenieść na wyższy poziom. Gdyby była taka sieć europejska, mogłoby się okazać, że np. Polski startup ma jakieś rozwiązanie do zaproponowania i mógłby nawiązać współpracę z instytucją na Łotwie”.
„Dzięki temu, że uzyskujemy dostęp do większej kohorty pacjentów, możemy przetestować rozwiązania w różnym otoczeniu, pod kątem potencjalnych błędów. To istotne także pod kątem leczenia chorób rzadkich, z oczywistych powodów. Możemy wzajemnie się inspirować, zaszczepiać na naszym gruncie nowe pomysły. Dobrze byłoby ustalić wspólne priorytety w regionie, razem moglibyśmy się pochylić nad danym tematem, poszukać wspólnie rozwiązań. To naprawdę fantastyczna perspektywa” – mówił Lukáš Palaj.
Pomysłów na innowacyjne rozwiązania w ochronie zdrowia nie brakuje – powiedział Kuuno Vaher. Problem pojawia się wtedy, gdy należy je wdrożyć, wyskalować w całym kraju. Jeśli nie ma przejrzystej, stabilnej i efektywnej współpracy na linii: rząd-naukowcy-środowisko lekarzy, nie ma możliwości przenieść tych rozwiązań na wyższy poziom. „Dlatego właśnie rozmawiamy o hubie innowacji, ponieważ to jest taki organ, w ramach którego możemy się dzielić informacjami i korzystać z doświadczenia innych. Dodałbym jeszcze, że w różnych krajach będą nieco inne priorytety. Niektóre państwa potrzebują na przykład większego finansowania baz danych. W tym obszarze, przetwarzania baz danych, największy postęp zrobiły Węgry, więc może moglibyśmy się od nich czegoś nauczyć, podpatrzeć te mechanizmy. W Czechach, w dużej klinice w Brnie, wdraża się w tej chwili nową strukturę organizacji opieki nad pacjentem onkologicznym i to jest również wspaniała praktyka” – mówił przedstawiciel firmy Astra Zeneca.
Monique Clua Braun z firmy Novartis zaznaczyła, że w „świecie po pandemii” wyzwania dotyczące systemu są dość powszechne. Cyfryzacja i technologie nie rozpoznają barier politycznych czy granic, dlatego jest to jedno z globalnych mniejszych wyzwań dla systemu opieki zdrowotnej. „Musimy przyśpieszyć rozwój technologii, wdrażanie nowych rozwiązań, starać się o dostępność danych, ale na to oczywiście potrzeba pieniędzy, czasu i zaangażowania. Problemy zdrowotne, które przed nami stoją – to nie tylko choroby kardiologiczne, ale też choroby przewlekłe, którymi mniej zajmowaliśmy się przez ostatnie dwa lata. Myślę, że to jest wspólny obszar, nad którym musimy pracować i powinniśmy skupić się na współpracy tak, aby huby innowacyjne prężnie działały ” – tłumaczyła.
Jak podsumował prezes Sierpiński, Agencja Badań Medycznych chce zacieśnić współpracę w ramach hubu innowacyjnego pomiędzy Polską i Łotwą. „W najbliższych tygodniach będziemy chcieli zaadaptować ten model również w całym regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Od nas dziś zależy, w jaki sposób wykorzystamy tę szansę. Jesteśmy otwarci na współpracę” – powiedział.
