W okresie pandemii odnotowano wzrost liczby zgłoszonych naruszeń praw pacjenta. W 2020 roku wzrosła ona o 57,49 proc. w stosunku do roku poprzedniego. Sygnały te zostały potwierdzone w 72 proc. przypadków 2020 roku i w 83 proc. przypadków w 2021 roku. Wśród praw pacjenta najczęściej naruszane było prawo do świadczeń medycznych.
W latach 2019-2021 wzrosła liczba postępowań wyjaśniających prowadzonych przez Rzecznika Praw Pacjenta, co przełożyło się na wzrost wykrytych naruszeń praw pacjenta. Było to związane przede wszystkim ze zmianą funkcjonowania placówek opieki zdrowotnej w trakcie pandemii. Najwięcej skarg dotyczyło więc nierespektowania prawa pacjenta do otrzymania potrzebnych świadczeń zdrowotnych. W ponad 90 proc. skontrolowanych placówek zaczęto wdrażać zalecenia Rzecznika Praw Pacjenta.
Naruszenia występowały najczęściej podczas udzielania świadczeń w ramach medycyny ratunkowej, medycyny rodzinnej oraz ginekologii i położnictwa. Większość postępowań dotyczyło lecznictwa szpitalnego. Zgłoszenia dotyczące naruszeń praw pacjenta podczas hospitalizacji najczęściej napływały z oddziałów: ginekologii i położnictwa oraz SOR. Najwięcej skarg wiązało się ze obniżeniem standardów świadczeń zdrowotnych w niektórych placówkach w okresie pandemii, stąd dominowały w nich doświadczenia odmów leczenia lub jego odraczania. Z kolei bliscy hospitalizowanych pacjentów prosili o interwencje w związku z bezprawnym uzależnianiem odwiedzin od dostarczenia aktualnego negatywnego testu na COVID-19, oraz brakiem informacji o stanie pacjenta.
W przypadku ambulatoryjnej opieki specjalistycznej potwierdzono naruszenie praw pacjenta w większości zgłoszonych przypadków. Skargi najczęściej wpływały od pacjentów następujących poradni: ginekologicznej, chirurgicznej i stomatologicznej. Wiele z nich dotyczyło niejasności co do ustalania kolejności udzielania świadczeń zdrowotnych. Wzrost naruszeń praw pacjenta zaobserwowano również w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. Tutaj liczba potwierdzonych informacji ze zgłoszeń jest najwyższa (93 proc. przypadków). Najczęściej skargi dotyczyły niemożności zarejestrowania się, odmowy wizyty czy braku kontaktu telefonicznego z rejestracją placówki POZ.
Najczęściej naruszane było prawo do świadczeń zdrowotnych, a skargi najczęściej dotyczyły następujących zarzutów: udzielenie świadczeń bez dołożenia należytej staranności i oparcia o aktualną wiedzę medyczną; nieudzielenie w odpowiednim czasie pomocy pacjentom będącym w stanie zagrażającym życiu lub zdrowiu; niejasna kolejność przyjęć pacjentów. Podczas prowadzonych kontroli często stwierdzano uchybienia w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa pacjentowi podczas hospitalizacji. Drugim najczęściej lekceważonym prawem pacjenta w analizowanym okresie było prawo do dokumentacji medycznej. Najczęściej sytuacja ta dotyczyła lecznictwa szpitalnego. Podczas prowadzonych kontroli, Rzecznik najczęściej stwierdzał nieprawidłowości w zakresie prowadzenia dokumentacji medycznej oraz udostępniania jej osobom uprawnionym (zwłaszcza nie przekazywania jej w najkrótszym możliwym czasie).
Kolejnym prawem pacjenta, które nie zawsze było należycie respektowane jest prawo do informacji o stanie zdrowia oraz wyrażenia zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego. Przez okres pandemii odnotowano znaczący wzrost liczby uchybień w zakresie udzielania informacji pacjentom. Stwierdzone przez Rzecznika zaniedbania w kwestii prawa do wyrażenia zgody na jakieś działanie diagnostycznej lub lecznicze dotyczyły najczęściej tego, że pacjenta zgoda nie jest świadoma, jeżeli informacje, które dostał są niepełne np. brakuje danych o możliwych skutkach ubocznych danej interwencji medycznej. Często też podmioty medyczne zrównują fakt zgłoszenia się pacjenta do placówki z jego zgodą na wszystkie czynności diagnostyczne czy lecznicze. Powszechnie nadużywa się również w formularzach zgody pacjenta, sformułowań nieprecyzyjnych czy niezrozumiałych dla osób niezwiązanych z branżą medyczną.
Z uwagi na wprowadzone ograniczenia w odwiedzinach hospitalizowanych pacjentów, dużo skarg dotyczyło nie respektowania przez podmioty medyczne prawa pacjenta do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Wynikało to z błędnego założenia, że w trakcie pandemii można uchylić część praw pacjenta, podczas gdy według obowiązujących przepisów mogły być jedynie ograniczone. Podobnie było z prawem pacjenta do poszanowania intymności i godności, które rzadko było tematem postępowań w 2019 roku, przed początkiem pandemii. W latach 2020-2021 z powodu źle interpretowanych zasad zapobiegania zachorowaniom na covid-19, wzrosła liczba sytuacji szczególnie przykrych np. odmawianie umierającemu pacjentowi możliwości pożegnania się z bliskimi.
