Warszawska OIL opublikowała raport poświęcony cyfryzacji opieki zdrowotnej. Jego autorzy podkreślają, że transformacja cyfrowa jest nieunikniona, ale nie można zapomnieć o tym, że najważniejszy w tym systemie jest i będzie człowiek. Dane związane ze zdrowiem zajmują już około 30 proc. światowego wolumenu danych. W tym obszarze odnotowuje się również największy przyrost danych. Największym wyzwaniem dla wdrażania kolejnych cyfrowych rozwiązań jest biurokracja w służbie zdrowia oraz znalezienie odpowiednich technologii i ich koszt.
W czasie pandemii COVID-19 proces transformacji cyfrowej w obszarze zdrowia publicznego gwałtownie przyspieszył. Nowe technologie są szansą, ale nie są wolne od zagrożeń. Za działania narzędzi cyfrowych musi odpowiadać człowiek, gdyż tylko systematyczny nadzór gwarantuje bezpieczeństwo korzystania z nowych technologii. Raport pt. „Cyfryzacja zdrowia w interesie społecznym” przedstawia stan cyfryzacji opieki medycznej na dzień dzisiejszy, jak również pokazuje wyzwania i udziela rekomendacji rozwiązań na przyszłość w zakresie e-zdrowia.
Zdaniem autorów raportu, głównym założeniem cyfryzacji musi być to, aby służyła ona interesowi społecznemu, zwiększeniu jakości procesu leczenia, podniesieniu bezpieczeństwa procedur medycznych oraz usprawnieniu pracy personelu medycznego. Nowe technologie mają upowszechnić dostęp do systemu opieki zdrowotnej, a nie tworzyć nowe bariery. Pierwszym krokiem powinno być zwiększenie zaufania publicznego do cyfrowych narzędzi wdrażanych w obszarze zdrowia publicznego. Istotne znaczenie ma publiczna ocena kwestii bezpieczeństwa danych dotyczących zdrowia. Wyciekowi danych ma zapobiegać stosowanie różnych metod ochrony, m.in. uwierzytelnianie.
Cyfryzacja zdrowia publicznego nie jest możliwa bez poprawy otoczenia prawnego. Jak zaznaczają autorzy raportu, samo gromadzenie danych nie może być celem, lecz jedynie środkiem do tego, aby na ich podstawie były podejmowane decyzje, począwszy od indywidualnych planów leczenia konkretnego pacjenta a kończąc na decyzjach organizacyjnych w systemie opieki zdrowotnej. Optymalne zarządzanie danymi musi być oparte na trzech zasadach: interoperacyjności, dostępności i transparentności. Interoperacyjność jest możliwa przy zbieraniu i możliwości korzystania z danych w takim samym zakresie w sektorze publicznym jak i prywatnym. Wprowadzenie wymienionych trzech zasad w życie można uzyskać tworząc wspólnicę danych zdrowotnych.
W opracowaniu odniesiono się również do cyfrowej suwerenności, rozumianej jako zapewnienie operatorowi pełnej kontroli nad systemem oraz zapobieganie wystąpieniu niekorzystnych zjawisk np. uzależnienia od jednego dostawcy rozwiązań. Cyfrową niezależność można uzyskać poprzez inwestycje w promocję rodzimych rozwiązań chmurowych. Aby nie polegać na jednym dostawcy, wskazane jest branie pod uwagę w zamówieniach publicznych tego, czy dana oferta przyczynia się do rozwoju innowacji chmurowych w polskim e-zdrowiu. Autorzy raportu podkreślają, że ostateczne decyzje muszą pozostać w gestii ludzi. W trakcie korzystania z narzędzi cyfrowych konieczny jest systematyczny nadzór, co jest gwarancją bezpieczeństwa.
Rekomendacje zawarte w raporcie, dotyczące kierunków rozwoju cyfryzacji w ochronie zdrowia:
- Cyfryzacja ma służyć interesowi społecznemu;
- Gromadzenie danych nie może być celem samym w sobie;
- Cyfryzacja ochrony zdrowia musi opierać się na zasadach projektowania zorientowanego na użytkownika (użyteczność i wygoda wdrażanych rozwiązań);
- Konieczność uregulowania kwestii odpowiedzialności za błędy i zdarzenia niepożądane wynikające z pracy urządzeń cyfrowych i algorytmów;
- Potrzebne jest wypracowanie standardów technicznego rozwoju sztucznej inteligencji (AI) – nie można przy tym odejść od nadzoru ze strony człowieka;
- Utworzenie tzw. piaskownic regulacyjnych pozwoli zbudować kontrolowane środowisko, w którym rozwiązania dotyczące nowych wyzwań m.in. AI będą bezpiecznie testowane;
- Należy uregulować zasady wykorzystywania zasobów danych i wybierania dostawców chmurowych i oprogramowania;
- Należy utworzyć wspólnicę danych zdrowotnych;
- Dostęp do łączy szerokopasmowych oraz fizyczną i finansową dostępność urządzeń pozwalających na swobodne korzystanie z narzędzi cyfrowych należy uznać za prawa pacjenta i obywatela;
- Obywatele powinni mieć możliwość dochodzenia praw w ramach przejrzystych procedur zwalczających dyskryminację cyfrową;
- Konieczna jest rozbudowa systemu inwestycji w polskie firmy cyfrowe albo inicjatywy typu start-up;
- Należy wypracować spójny proces refundacji, wdrażania i monitorowania rozwiązań oraz technologii cyfrowych w opiece zdrowotnej pod kątem skuteczności i bezpieczeństwa pacjenta oraz opłacalności.
