Kolejne, ósme wydanie Monitora Finansowania Ochrony Zdrowia podsumowuje aktualny poziom publicznych wydatków na ochronę zdrowia oraz prognozuje ich poziom do 2027 roku. Według oceny ekspertów FPP, w 2024 roku NFZ będzie musiał otrzymać dofinansowanie z budżetu państwa, aby zrealizować plan finansowy i założenia ustawy “7% PKB”. Szczególnie kosztowne są podwyżki wynagrodzeń, na które – według obecnie obowiązujących ustaw – w 2024 roku trzeba będzie wydać o 12,6 mld zł więcej. W sumie 69 proc. zwiększonych wydatków na ochronę zdrowie idzie na podwyżki wynagrodzeń. Jednocześnie liczba finansowanych świadczeń z roku na rok maleje w niemal wszystkich zakresach opieki zdrowotnej.
Monitor Finansowania Ochrony Zdrowia od dwóch lat analizuje stan wydatków publicznych na ochronę zdrowia w zestawieniu z zapisami ustawy – wzroście nakładów na zdrowie do 7% PKB w 2027 roku. Według obliczeń FPP, ustawa wymaga wzrostu wydatków o co najmniej 97,1 mld zł do 2027 roku. Tylko 42,8 mld zł z tej kwoty jest zagwarantowane “w ramach obecnych parametrów składki zdrowotnej oraz finansowania budżetowego”. Brakujące 54,2 mld musi zostać pozyskane – np. przed podwyższenie składki lub zwiększone dotacje z budżetu państwa.
Budżet państwa przejmuje w coraz większym stopniu ciężar wydatków na ochronę zdrowia. Aktualizacja wydatków i planów finansowych na 2024 rok pokazuje, że w przyszłym roku wydatki NFZ powinny wynosić 165,8 mld zł (w 2022 roku wynosiły 131,9 mld zł, w 2023 roku – 164,6 mld zł). Fundusz wyda zatem w 2023 roku o prawie 33 mld zł więcej, podczas gdy wpływy ze składki zdrowotnej zwiększą się tylko o 15,6 mld. Różnica zostanie sfinansowana, oprócz wsparcia budżetu, przede wszystkim wykorzystaniem rezerw z lat ubiegłych, głównie kapitału zapasowego.
W 2024 roku dotacja do NFZ z budżetu państwa powinna wynieść 9,2 mld zł, a dodatkowe wydatki budżetowe na zdrowie – 26,9 mld zł. Wydatki budżetowe w 2023 roku wyniosły tymczasem tylko 14,2 mld zł.
To oznacza, że publiczne wydatki na zdrowie w 2024 roku wyniosą 5,07% PKB. Ten wskaźnik liczony według metodologii ustawy, czyli t-2 (wydatki odnoszone do PKB sprzed dwóch lat) wyniesie 6,21% PKB.
Jak podkreśla dr Łukasz Kozłowski, główny autor Monitora, największy wpływ na wydatki oraz dynamikę ich wzrostu mają wynagrodzenia. W latach 2018-2024 wzrost nakładów na ochronę zdrowia wyniesie w sumie 100,3 mld zł i aż 69 proc. będzie przeznaczone na pokrycie podwyżek wynagrodzeń (69,4 mld zł). W 2024 roku na wymagany obecnymi zobowiązaniami wzrost wynagrodzeń przeznaczone będzie 12,6 mld zł, w 2025 roku – 25,6 mld zł, w 2026 roku – 36,8 mld zł a w 2027 roku – 46 mld zł. Istniejące obecnie mechanizmy finansowania ochrony zdrowia (składka NFZ, gwarantowane źródła budżetowe) nie gwarantują zatem, że znajdą się pieniądze na sfinansowanie podwyżek wynagrodzeń.
Prognozowane dochodzenie do poziomu wydatków na zdrowie 7% PKB wymagać będzie co najmniej 87,8 mld zł dodatkowych pieniędzy ponad to, co gwarantuje dzisiejszy stan prawny. Jednocześnie, z uwagi na niekorzystne trendy demograficzne, każdego roku trzeba będzie przeznaczać coraz większe środki (według wyliczeń FPP – od 1 mld zł w 2024 roku do 3 mld w 2030 roku), aby utrzymać taką samą jakość i dostępność opieki.
Finanse szpitali samorządowych znajdują się w stabilnej sytuacji, biorąc pod wagę że łączny poziom zadłużenia wszystkich SPZOZ co prawda rośnie i osiągnął 19,5 mld zł na koniec 2022 roku, ale zobowiązania wymagalne od 10 lat utrzymują się na podobnym poziomie około 2 mld zł. Ich obciążenie wynagrodzeniami jest również bardzo wysokie i sięga już 69,8 proc. wszystkich kosztów (w 2017 roku było to 64,3 proc.). W 2022 roku łączny koszt działalności wszystkich SPZOZ wyniósł 53 mld zł, w tym wynagrodzenia pracowników etatowych stanowiły 21,9 mld zł., składki ZUS dodatkowe 4,3 mld zł a wynagrodzenia w formie kontraktów – 10,8 mld zł.
