W Polsce pięciokrotnie częściej niż średnia globalna dochodzi do ryzykownych dla zdrowia i życia upadków. ‘Kraje takie jak Polska, o wysokiej liczbie upadków są szczególnie narażone na takie skutki jak przedwczesna śmierć, zwiększone wydatki na opiekę medyczną” – mówi Christopher Murray z University of Washington w Seattle.
„Upadki są istotną liczebnie przyczyną śmierci i niepełnosprawności na całym świecie. Zwraca uwagę duża różnica w ilości odnotowywanych ryzykownych upadków w różnych krajach i regionach świata” – piszą autorzy raportu „The Global Burden of Falls: global, regional and national estimates”. Raport podaje, że w przeliczeniu na 100 tys. osób średnio na świecie odnotowuje się 2 238 upadków rocznie. Najwięcej w Słowenii – 14 790. Kolejne miejsca w rankingu zajmują Czechy – 13 389 upadków, Słowacja – 12 239 oraz Polska – 11 933 upadków na 100 tys. mieszkańców. Statystyki upadków u innych krajów sąsiadujących z Polską są znacznie lepsze: Litwa – 9 236 upadków rocznie, Białoruś – 8 443, Rosja – 8 082, Ukraina – 7 785 oraz Niemcy – 4 447.
„Upadki stanowią poważne ryzyko w niektórych populacjach, ponieważ mogą być przyczyną urazu, który prowadzi do konieczności objęcia bardziej złożoną opieką. Straty zdrowia następują kaskadowo. Na przykład u zdrowego starszego dorosłego, który się poślizgnie, upadnie, dozna złamania kości udowej – następnie zostanie przyjęty do szpitala, objęty opieką chirurgicznej i mogą się u niego rozwinąć odleżyny czy zapalenie płuc. Nawet niegroźne na pierwszy rzut oka upadki może ostatecznie spowodować znaczną utratę zdrowia i potencjalnie śmierć” – piszą autorzy raportu. Upadki są szczególnie groźne dla osób starszych – „Jednak także młoda osoba, która upada, może również cierpieć z powodu niepełnosprawności do końca życia, co prowadzi do utraty dochodów, uzależnienia od opiekunów i odpowiednich opcji dostępności”.
Standaryzowane pod względem wieku wskaźniki upadków były szczególnie wysokie w określonych regionach, w tym Europie Środkowej i Wschodniej oraz Australii i Oceanii. „Wiele z tych regionów doświadcza intensywnego starzenia się ludności. Na przykład w Polsce przewiduje się wzrost liczby ludności w wieku 65 lat i więcej o 4,9 mln w latach 2015–2050, co będzie wymagało znacznych wydatków na publiczną opiekę zdrowotną na rehabilitację leczniczą” – przestrzega Christopher Murray z Institute for Health Metrics and Evaluation, University of Washington.
Jak wylicza WHO, upadki są drugą najczęstszą przyczyną nieumyślnych zgonów na całym świecie. Szacuje się, że każdego roku na całym świecie umiera z powodu upadków 684 tys. osób, z czego ponad 80 proc. przypada na kraje o niskich i średnich dochodach. Najwięcej śmiertelnych upadków ponoszą dorośli w wieku powyżej 60 lat.
Wiek jest przy upadkach jednym z kluczowych czynników ryzyka. Osoby starsze mają największe ryzyko śmierci lub poważnych obrażeń w wyniku upadku, a ryzyko to wzrasta wraz z wiekiem. Na przykład w Stanach Zjednoczonych 20-30 proc. starszych osób, które upadają, doznaje urazów od umiarkowanych do ciężkich, takich jak siniaki, złamania biodra lub urazy głowy. „Ten poziom ryzyka może być częściowo spowodowany zmianami fizycznymi, sensorycznymi i poznawczymi związanymi ze starzeniem się, w połączeniu ze środowiskami, które nie są przystosowane do starzejącej się populacji” – wylicza WHO.
Kolejną grupą wysokiego ryzyka są dzieci. Upadki w dzieciństwie pojawiają się w dużej mierze w wyniku kolejnych etapów rozwoju, wrodzonej ciekawości otoczenia i rosnącego poziomu niezależności, który zbiega się z trudniejszymi zachowaniami, powszechnie określanymi jako „podejmowanie ryzyka”. „Chociaż często przytaczanym czynnikiem ryzyka jest nieodpowiedni nadzór nad osobami dorosłymi, okoliczności są często złożone i wchodzą w interakcje z ubóstwem, samotnym rodzicielstwem i szczególnie niebezpiecznymi środowiskami” – ocenia WHO.
Inne prócz wieku czynniki ryzyka obejmują:
- niebezpieczne warunki pracy;
- używanie alkoholu lub narkotyków;
- czynniki społeczno-ekonomiczne, w tym ubóstwo, przeludnione mieszkania, samotne rodzicielstwo, samotne zamieszkiwanie osób starszych
- podstawowe stany medyczne, takie jak neurologiczne, sercowe lub inne stany powodujące niepełnosprawność;
- skutki uboczne leków, brak aktywności fizycznej i utrata równowagi, szczególnie wśród osób starszych;
- słaba mobilność, zdolności poznawcze i wzrokowe, szczególnie wśród osób mieszkających w instytucjach, takich jak dom opieki lub zakład opieki przewlekłej.
Rekomendacje WHO obejmują dla dzieci i młodzieży m.in. programy wychowawcze dla rodzin o niskich dochodach i zmarginalizowanych, a także dostarczanie rodzicom informacji o ryzyku upadku dziecka i wspieranie ich w zmniejszaniu tego ryzyka w domu. Dla pracowników WHO rekomenduje egzekwowanie bardziej rygorystycznych przepisów BHP oraz wieloskładnikowe programy bezpieczeństwa w miejscu pracy. Natomiast dla osób starszych Światowa Organizacja Zdrowia zaleca trening funkcjonalny, chodu i równowagi, ocenę domu i dokonanie modyfikacji architektonicznych, zmniejszenie lub wycofanie przyjmowanych leków psychotropowych a także stosowanie telemedycznych systemów opieki.
