Z przeprowadzonej przez NIK kontroli wynika, że sieć szpitali nie poprawiła ani sytuacji chorych, ani finansów większości badanych szpitali. Proces zadłużania się badanych placówek, które już wcześniej miały problemy w większości przypadków jeszcze przyspieszył, pogorszyła się także sytuacja tych szpitali, którym w przeszłości wiodło się lepiej. Wbrew zapowiedziom włączenie do sieci nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej nie doprowadziło do zmniejszenia kolejek w szpitalnych oddziałach ratunkowych i w izbach przyjęć.
Rosły przychody, wzrastały koszty
Jednym z głównych celów utworzenia sieci szpitali było poprawienie ich sytuacji finansowej – nowy system miał umożliwić elastyczniejsze gospodarowanie pieniędzmi, a w efekcie stopniowe wychodzenie z długów. Tymczasem proces zadłużania się badanych placówek, które już wcześniej miały problemy w większości przypadków jeszcze przyspieszył, pogorszyła się także sytuacja tych szpitali, którym w przeszłości wiodło się lepiej.
W badanym okresie rosła wartość zawartych umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, a co za tym idzie rosły przychody z działalności leczniczej. Jednocześnie działalność szpitali nie bilansowała się z uwagi na znacznie szybszy wzrost kosztów działalności leczniczej. W sumie spośród 29 badanych przez NIK placówek, na koniec września 2018 r. 23 (79,3 proc.) odnotowały ujemny wynik finansowy, a w porównaniu z wrześniem 2017 r. pogorszyła się sytuacja ekonomiczna 22 szpitali.
W pierwszych 3 kwartałach 2018 r. przychody kontrolowanych szpitali były wyższe niż w analogicznym okresie 2017 r. o prawie 13 proc., ale koszty o ponad 17 proc., tymczasem NFZ kompleksowo podniósł wysokość świadczeń w całym badanym okresie tylko raz, w 2017 roku – o 4 proc.
Rosnąca różnica w poziomie uzyskiwanych przychodów i ponoszonych kosztów skutkowała wzrostem zobowiązań szpitali na koniec III kwartału 2018 r. w stosunku do lat 2015–2017, jak również przełożyła się na pogorszenie ich wyników finansowych. Łączna wartość zobowiązań, według stanu na dzień 30 września 2018 r., wzrosła o 13,9 proc. w stosunku do 30 września 2017 r., a w 23 szpitalach na 29 objętych kontrolą odnotowano ujemny wynik finansowy. W porównaniu do roku poprzedniego na koniec III kwartału 2018 r. wynik finansowy pogorszył się w 22 podmiotach.
Na wzrost kosztów złożył się m.in. wzrost kosztów wynagrodzeń o 15,4 proc. (99,2 mln zł) oraz medycznych usług obcych o 19,8 proc. (58,5 mln zł). Wynikało to przede wszystkim z regulacji prawnych dotyczących wzrostu wynagrodzeń w ochronie zdrowia oraz w gospodarce narodowej. Temu wzrostowi nie towarzyszyła odpowiadająca mu wysokością zmiana wyceny świadczeń – w analizowanym okresie wycena została podniesiona przez NFZ o 4 proc. w 2017 r.
Demografia i epidemiologia pominięte
Z przeprowadzonej kontroli wynika, że jedynie 66,2 proc. pacjentów uzyskało zalecone świadczenia pohospitalizacyjne w szpitalu, w którym odbyli hospitalizację, a pozostali nie zgłosili się na kontynuację leczenia. Mniej, bo 42,3 proc. pacjentów uzyskało zalecone porady ambulatoryjne w tym samym szpitalu, w którym odbyło hospitalizację (kolejnych 2,6 proc. pacjentów miało wyznaczony termin takich świadczeń) oraz 53,8 proc. pacjentów uzyskało zalecone świadczenia rehabilitacyjne (kolejnych 1,4 proc. pacjentów miało wyznaczony termin takich świadczeń).
NIK zauważa ponadto, że projektując i wprowadzając systemowe zmiany w finansowaniu szpitali i oddziałów szpitalnych nie uwzględniono sytuacji demograficznej oraz epidemiologicznej na obszarze ich funkcjonowania, jak również nie wzięto pod uwagę znaczenia placówki w zapewnieniu bezpieczeństwa zdrowotnego danej społeczności, jakości udzielanych świadczeń, czy stopnia dostosowania jej infrastruktury do obowiązujących przepisów.
Brak zmian organizacyjnych
Żaden z kontrolowanych podmiotów nie dokonał zmian organizacyjnych mających na celu dostosowanie do funkcjonowania w ramach systemu zabezpieczenia, gdyż jak wyjaśniano nie było takiej potrzeby. Jedynie w ośmiu szpitalach (27,6 proc. skontrolowanych podmiotów) zmienił się zakres udzielanych świadczeń szpitalnych lub ambulatoryjnych. Zmiany dotyczyły przede wszystkim: rezygnacji z udzielania świadczeń w poszczególnych zakresach, w tym w związku z brakiem lekarzy, wygaśnięcia umowy o udzielanie świadczeń w poszczególnych zakresach leczenia szpitalnego lub ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (poza PSZ) oraz rozpoczęcia udzielania świadczeń w nowych zakresach w wyniku postępowań o zawarcie umowy.
Nieaktualny Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą i nadmiar łóżek
W pięciu podmiotach leczniczych, kontrola NIK wykazała brak bieżącej aktualizacji danych zgłoszonych do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, dotyczących prowadzonej działalności leczniczej, co było niezgodne z art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. W rezultacie w księgach rejestrowych podmiotów były uwidocznione oddziały lub poradnie, w których w rzeczywistości nie udzielano świadczeń lub była wykazana większa liczba łóżek niż faktycznie istniała.
Stopień wykorzystania łóżek szpitalnych w kontrolowanych podmiotach był niski, a dodatkowo w I–III kwartale 2018 r. odnotowano niekorzystny jego spadek w 58,3 proc. analizowanych oddziałów szpitalnych. W tym okresie średnie wykorzystanie łóżek na poziomie poniżej 60 proc. odnotowano łącznie na 126 oddziałach szpitalnych (52,5 proc. oddziałów objętych analizą), w tym na poziomie od 40 do 59 proc. na 85 oddziałach (35,4 proc. analizowanych), zaś poniżej 40 proc. na 41 oddziałach (17,1 proc. analizowanych).
Słaba ocena sytuacji finansowej
Pogorszenie sytuacji finansowej szpitali potwierdzają wyniki analizy wskaźników ekonomiczno-finansowych, przeprowadzonej z użyciem metodologii określonej w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 12 kwietnia 2017 r. w sprawie wskaźników ekonomiczno-finansowych niezbędnych do sporządzenia analizy oraz prognozy sytuacji ekonomiczno-finansowej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Za trzy pierwsze kwartały 2018 r. ocenę sytuacji finansowej poniżej 35 punków na 70 możliwych uzyskało 17 szpitali, w tym pięć szpitali uzyskało poniżej 10 punktów.
NIK wnioskuje do Ministra Zdrowia o zapewnienie finansowania działalności szpitali w sposób adekwatny do tempa wzrostu kosztów leczenia, z przyczyn od nich niezależnych, umożliwiającego bilansowanie się działalności szpitali i podjęcie działań systemowych stymulujących lepsze wykorzystanie łóżek szpitalnych oraz powiązanie ich liczby z sytuacją demograficzną i epidemiologiczną na danym obszarze geograficznym, z uwzględnieniem map potrzeb zdrowotnych.
Szczegółowy raport znajduje się tutaj.
źródło: NIK
