Komisja Europejska opublikowała unijną strategię dla infrastruktury badawczej i technologicznej. Konsorcjum EuroHPC łączy jedenaście najnowocześniejszych superkomputerów i sześć komputerów kwantowych, jak również 12 fabryk AI, w tym w Polsce. Strategia jest ściśle powiązane z potrzebami przemysłu i startupów, a infrastruktura pozwoli rozwijać i skalować rozwiązania na podstawie symulacji biomechanicznych czy projektowania modeli 3D tkanek – przyspieszy rozwój terapii medycznych. Zintegrowane infrastruktury mają zapewnić Europie przewagę konkurencyjną, przyciągać talenty i wspierać rozwój przemysłu w najbardziej zaawansowanych dziedzinach nauki i technologii. UE chce nie tylko skrócić dystans wobec USA czy Chin, lecz także wyznaczać standardy w zakresie zrównoważonego rozwoju i innowacji.
Komisja Europejska opublikowała treść europejskiej strategii dla infrastruktury badawczej i technologicznej, akcentując rolę wielkoskalowych laboratoriów i sieci ośrodków jako podstawy ekosystemu badań i innowacji. Dokument wskazuje pięć obszarów działań od zwiększania przepustowości i inwestycji po wzmocnienie wymiaru międzynarodowego oraz zarządzanie ryzykiem dotyczącym dostępu do danych i kluczowych urządzeń. Strategia jest spójna z bieżącą polityką Horyzon Europe oraz nowym programem na lata 2028–2034. Promuje uproszczony dostęp do tych zasobów dla naukowców i firm, rozwój kompetencji kadr oraz lepszą koordynację źródeł finansowania na poziomie UE i państw członkowskich.
Zdaniem Komisji istniejąca infrastruktura w obszarze zdrowia wymaga zwiększonych nakładów – całkowite potrzeby kapitałowe UE do 2030 roku w zakresie technologii oszacowano na 13–16 mld euro, co stanowi wzrost o 200 proc. w stosunku do poprzednich pięcioletnich ram finansowych. Komisja Europejska planuje rozwój nowych modeli finansowych, łączenie środków publicznych i prywatnych oraz włączanie programów, takich jak InvestEU i Europejskiego Banku Inwestycyjnego, aby wspierać centra biomedyczne i ich usługi.
Strategia infrastruktury jest osadzona w szerszych inicjatywach UE, takich jak Startup and Scaleup Strategy, planowany European Innovation Act czy European Research Area Act. Infrastruktury badawcze i technologiczne mają być kluczowym elementem tzw. piątej wolności, czyli swobodnego przepływu badań, innowacji i wiedzy. Wymaga ona stabilnego i przewidywalnego finansowania ze strony państw członkowskich i inwestorów publicznych. Rozwijana sieć infrastruktury obejmie wszystkie 27 państw UE i ponad sto dużych obiektów.
Strategia jest ściśle powiązana z potrzebami przemysłu i startupów. Szczególny nacisk położono na wykorzystanie cyfryzacji i sztucznej inteligencji w badaniach, a także udostępnianie infrastruktury przedsiębiorstwom i młodym innowatorom. Jesús Valero, prezes EARTO (European Association of Research and Technology Organisations) podkreśla, że to właśnie technologie testowane i zatwierdzane w takich ośrodkach pozwalają małym firmom rozwijać i skalować przełomowe rozwiązania.
Infrastruktury badawcze to zasoby nakierowane na badania podstawowe i eksperymenty na dużą skalę oraz obliczenia wykorzystujące superkomputery, zaawansowane lasery i wspólne bazy danych biologicznych. Przykładem infrastruktury badawczej jest Extreme Light Infrastructure (ELI ERIC) – paneuropejskie zaplecze laserowe zlokalizowane w Czechach, na Węgrzech i w Rumunii. Zapewnia dostęp do światowej klasy mocy laserów używanych do badań struktury materii, rozwoju terapii medycznych i projektowania nowych materiałów.
European Molecular Biology Laboratory (EMBL) z siedzibą w Heidelbergu – to kolejny przykład dużej infrastruktury badawczej zlokalizowanej w sześciu lokalizacji w Europie. Zapewnia zaawansowane zaplecze do badań genów i komórek oraz procesów na poziomie molekularnym. European Synchrotron Radiation Facility (ESRF ) w Grenoble – to natomiast infrastruktura fotonowa o wyjątkowo jasnych wiązkach promieniowania rentgenowskiego. ESRF pozwala zobrazować materię na poziomie atomowym i jest wykorzystywany od badań nowych materiałów i cyfrowych bliźniaków ludzkiego ciała po śledzenie przebiegu chorób.
Infrastruktury technologiczne są bliżej przemysłu i służą do testowania, walidacji i skalowania technologii. Rozwijane są w ramach European High Performance Computing Joint Undertaking (EuroHPC) – inicjatywy Unii Europejskiej, państw członkowskich oraz partnerów prywatnych. Oczekuje się, że do 2026 roku będzie działać co najmniej 15 fabryk AI i kilka instalacji powiązanych z superkomputerami w istniejących fabrykach AI, tworząc paneuropejski ekosystem technologiczny. Ta infrastruktura ma połączyć naukę i przemysł, gwarantując wdrażane rozwiązania z zakresu sztucznej inteligencji na szeroką skalę, napędzając postęp gospodarczy i technologiczny.
Obecnie EuroHPC JU zrzesza już jedenaście najnowocześniejszych superkomputerów i sześć komputerów kwantowych oraz 12 fabryk AI zlokalizowanych w różnych częściach Europy. Superkomputery mają przetwarzać ogromne ilości danych potrzebne do analiz genetycznych, modelowania klimatu, badań nad lekami czy rozwoju algorytmów sztucznej inteligencji. Inicjatywa ma wzmocnić suwerenność technologiczną UE, ograniczyć zależność od rozwiązań spoza Europy i zapewnić dostęp do mocy obliczeniowej zarówno ośrodkom naukowym, jak i sektorowi medycznemu oraz przemysłowi. Pierwsze fabryk AI wymagały inwestycji na poziomie 1,5 mld euro, łączącej środki krajowe i unijne. W pierwszej fali realizacji przedsięwzięcia powstało siedem fabryk w Hiszpanii, we Włoszech, Finlandii, Luksemburgu, Szwecji, Niemczech i Grecji. Kolejne powstają w Austrii, Bułgarii, Francji, Niemczech, Polsce i Słowenii, wspierane łączną kwotą 485 mln euro.
Sieć urządzeń stale się powiększa. Ostatnio uruchomiony Jupiter (Niemcy) to czwarty najsilniejszy komputer eksaskali na świecie – platforma do treningu dużych modeli AI i symulacji cyfrowych bliźniaków serca czy mózgu na potrzeby medyczne. Komputer MareNostrum 5 (Hiszpania) został zaprojektowany ze szczególnym naciskiem na wzmocnienie europejskich badań medycznych, w tym odkrywanie leków, rozwój szczepionek, symulacje rozprzestrzeniania wirusów oraz zastosowania AI i big data. Komputer Lumi (Finlandia) już obsługuje projekty zdrowotne m.in. przedsięwzięcia pandemiczne i przetwarzanie danych biomedycznych. Komputer Karolina (Czechy) analizuje NGS (sekwencjonowanie nowej generacji)) dla medycyny spersonalizowanej, modele 3D tkanek, symulacje dla biomechaniki i urządzeń wspomagających. W Polsce ośrodek PIAST-AI powstaje przy wsparciu Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego i będzie dostępny od 2026 dla przedsiębiorstw w sektorach IT i cyberbezpieczeństwa, zdrowia i nauk przyrodniczych oraz przestrzeni kosmicznej i robotyki.
