Opieka długoterminowa w Polsce wciąż funkcjonuje jako zbiór odrębnych świadczeń i instytucji, a nie jako spójny system. Ten model – jak wynika z analizy firmy Deloitte – bez zmian organizacyjnych i finansowych obecny model nie będzie w stanie odpowiedzieć na rosnącą liczbę osób niesamodzielnych. Według prognoz Komisji Europejskiej w 2050 r. w Polsce będzie 10,1 mln osób w wieku 65+, czyli ok. 30 proc. populacji. OECD szacuje natomiast, że populacja osób w wieku 80+ wzrośnie ponad dwukrotnie, a liczba wymagających opieki długoterminowej może sięgnąć ok. 1,8 mln. Wobec rosnącej luki opiekuńczej coraz większego znaczenia nabierają ubezpieczenia długoterminowe, a ich rola nie będzie ograniczać się wyłącznie do wypłaty świadczeń.
Według szacunków Deloitte, aby ograniczyć narastającą lukę opiekuńczą, nakłady na opiekę długoterminową powinny wzrosnąć do ok. 2,2 proc. PKB w 2050 r. Dziś Polska wydaje na ten cel ze środków publicznych ok. 0,6 proc. PKB. Przy obecnej skali gospodarki oznaczałoby to wzrost z ok. 22,6 mld zł do ok. 83 mld zł rocznie. Dla porównania: w budżecie na 2026 r. na program Rodzina 800+ zapisano 61,7 mld zł, a na 13. i 14. emeryturę łącznie 31,8 mld zł. Obecnie system nie dysponuje potrzebnymi środkami. Rząd sam wskazuje, że sektor opieki długoterminowej wymaga stworzenia stabilnego i adekwatnego modelu finansowania.
Rosnące potrzeby opiekuńcze będą coraz silniej wpływać nie tylko na politykę społeczną i ochronę zdrowia, lecz także na rynek pracy. Według szacunków Komisji Europejskiej, relacja liczby osób w wieku 65+ do populacji w wieku 20-64 wzrośnie w Polsce z 31,9 w 2022 r. do 55,4 w 2050 r. OECD podkreśla jednocześnie, że opieka nieformalna w Polsce ogranicza aktywność zawodową opiekunów.
Polska przeznacza na opiekę długoterminową ok. 0,6 proc. PKB, co należy do najniższych poziomów w OECD. Jednocześnie organizacja ocenia, że ok. 40 proc. starszych osób ma niezaspokojone potrzeby opiekuńcze. Z kolei rządowy raport z 2024 r., przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dla Komisji Europejskiej wskazuje, że opieka domowa dociera do 3,4 proc. populacji 65+, a opieka instytucjonalna – tylko do 2,7 proc. System pozostaje rozproszony, tymczasem dostęp do usług jest nierówny terytorialnie. Blisko 80 proc. opieki długoterminowej w Polsce jest nadal zapewniane nieformalnie przez gospodarstwa domowe. Oznacza to, że ciężar opieki w dużej mierze wciąż spoczywa na rodzinach.
„Wyzwanie, przed którym dzisiaj stoimy, wynika nie tylko z samego kierunku zmian demograficznych, ale ze sposobu funkcjonowania systemu. Opieka długoterminowa w Polsce wciąż funkcjonuje jako zbiór odrębnych świadczeń i instytucji, a nie jako spójny system, który potrafi prowadzić seniora i jego rodzinę od diagnozy do realnego wsparcia” – mówi Marcin Warszewski, partner i lider usług dla sektora ubezpieczeniowego w Deloitte.
Prace nad uporządkowaniem systemu już trwają. Konsultacje publiczne projektu ustawy o opiece długoterminowej rozpoczęły się 16 grudnia 2025 r. Założenia projektu obejmują m.in. uporządkowanie definicji, ograniczenie rozproszenia systemu, koordynację realizacji opieki długoterminowej na poziomie powiatu oraz wskazanie organów odpowiedzialnych za monitorowanie, planowanie i informowanie obywateli o dostępnych formach wsparcia.
„Wprowadzamy fundament: wspólną definicję, koordynację i jednolitą informację. To pierwszy krok, by opieka długoterminowa przestała być niejasna, a stała się dostępna i przewidywalna. Porządkujemy cały łańcuch przepływu informacji – od szpitala, przez pomoc społeczną, po koordynatora w powiecie. Tak Koncepcja Rozwoju Kraju 2050, jak Strategia Rozwoju Polski do 2035 r. nie pozostawiają wątpliwości, że zmiany demograficzne będą kluczowym wyzwaniem najbliższych dekad. Nowy mechanizm monitorowania w opiece długoterminowej sprawi, że skuteczniej będziemy mogli obserwować pełny obraz, czyli nie tylko to, kto potrzebuje wsparcia, ale też gdzie system działa dobrze, a gdzie wymaga korekty” – wskazuje dr Aleksander Jakubowski, zastępca dyrektora Departamentu Polityki Senioralnej w KPRM.
