25 lat rozwoju telechirurgii: od eksperymentu za milion do codziennej praktyki klinicznej

Dotychczas wykonano już blisko 2,5 tysięcy zdalnych operacji chirurgicznych, czyli takich, kiedy lekarz operuje za pomocą robota, z którym łączy się z innego miejsca. Odległości między konsolą chirurga a stołem operacyjnym sięgają już 20 tysięcy kilometrów, to znaczy połowy obwodu Ziemi. Pierwszy taki zabieg (cholecystektomię) zwany “operacją Lindenberga” wykonał prof. Jacques Moreaux z Nowego Jorku do Strasbourga, czyli na odległość 6730 kilometrów we wrześniu 2001 roku, za pomocą robota Zeus. Ten eksperyment kosztował ponad milion dolarów, a połączenie zestawione przez światłowód miało latencję 155 milisekund.

Kolejne eksperymenty zabiegów na odległość miały miejsce w KanadzIe w 2003 roku. Pomiędzy Hamilton a North Bay, czyli na odległość 400 kilometrów wykonano 22 operacje laparoskopowe. przy zastosowaniu łącza VPN-IP. Ze względu na koszty połączeń oraz brak możliwości technologicznych do wykonywania teleoperacji za pomocą robotów da Vinci (roboty Zeus zniknęły z rynku po połączeniu dwóch amerykańskich producentów) do telechirurgii powrócono dopiero w 2020 roku. Stało się to możliwe dzięki rozwojowi telekomunikacji oraz pojawieniu się robotów chińskich, mających moduły pozwalające do wykonywania zdalnych zabiegów. Stymulatorem rozwoju telechirurgii, podobnie jak całej telemedycyny, stała się także pandemia COVID-19.

Począwszy od 2021 roku na świecie odbyło się już około 2,5 tysiąca zabiegów telechirurgicznych, przy których stosowano kilka różnych modeli robotów z Azji – Toumai, Edge, Mantra, KangDuo, Hinotori. Pod względem liczby takich operacji liderami są dwie firmy z Chin – robotem Toumai wykonano ponad 1200 zabiegów a robotem Edge ponad 1000. Około 180 operacji – w dużej części kardiochirurgicznych – wykonano za pomocą indyjskiego robota Mantra, ponad 20 – za pomocą także chińskiego KangDuo a pojedyncze eksperymenty – przy wykorzystaniu japońskiego robota Hinotori. Toumai jest od niedawna pierwszym robotem, który uzyskał europejski certyfikat CE na operacje telechirurgiczne.

Na regularne wykonywanie zabiegów zdalnych za pomocą robotów wydała już zezwolenie chińska agencja regulacyjna NMPA a amerykańska FDA zatwierdziła m.in. cykl operacji międzykontynentalnych wykonywanych z USA do Angoli. Za pomocą robotów Mantra 3 w maju 2026 roku wykonano zabiegi na rekordowy dystans 20 tys. kilometrów z Indii do Gujany. Firma MicroPort, producent robotów Toumai, poinformowała że otrzymała zgody na wykonywanie zdalnych zabiegów już w ponad 50 krajach całego świata.

Do połączeń najczęściej stosuje się połączenia światłowodowe, ale także coraz częściej komórkowe. W czerwcu 2026 odbył się także pierwszy zabieg z połączeniem przez Starlink. Specjaliści oceniają, że optymalna latencja połączenia nie powinna przekraczać 200 milisekund, choć dopuszczalna i praktycznie bezpieczna jest taka, która dochodzi do 300 ms. Z odpowiednim podejściem chirurga (który jest w stanie powstrzymywać się od nagłych ruchów w czasie zabiegu) udaje się bezpiecznie wykonywać zabiegi z latencją połączenia do 500 ms.

W ramach współpracy członków Society of Robotic Surgery wypracowywany jest pierwszy konsensus dotyczący wykonalności i bezpieczeństwa telechirurgii. Wskazuje się w nim m.in. na potrzebę przygotowania dla telezabiegu – ze względów bezpieczeństwa – dwóch alternatywnych połączeń, monitorowanie na bieżąco latencji, która nie powinna przekraczać 200 ms, zabezpieczenia zabiegu przez lokalnego chirurga, obecnego przy stole operacyjnym. Do zaleceń należy także zastosowanie procedur cyberbezpieczeństwa, zabezpieczających zabieg przed zewnętrznym atakiem, odpowiednie szyfrowanie danych, podwójną autoryzację sprzętu konsoli i robota, kompresję przesyłanych obrazów.

Telechirurgia najwcześniej i najszybciej zaczęła się rozwijać w Azji, w USA praktycznie nie istnieje, szybko jest adaptowana w Ameryce Południowej, a także w Afryce. W Europie pozostaje w fazie eksperymentów – dotychczas wykonano blisko 60 takich zabiegów, wliczając pokazowe operacje w czasie konferencji naukowych. Pierwsze eksperymenty – to były operacje w 2024 roku z Bredy i Rzymu do Pekinu, czyli na odległości 8,2 tys kilometrów. Wewnątrz Europy pierwszy zabieg z centrum szkoleniowego Orsi Academy w belgijskim Ghent do belgijskiego szpitala w Aalst, na odległość 25 km, wykonano na początku maja 2025 roku. Wkrótce potem odbyły się teleoperacje z Londynu do Aalst oraz z Orsi Academy do szpitala w Madrycie, czyli na dystans 1500 km. W lipcu 2025 roku w czasie konferencji SRS w Strasbourgu wykonano różnymi robotami (Toumai, Mantra 3, KangDuo, Hinotori, Edge) przez 4 dni 8 teleoperacji do Chin, Indii, Japonii, Kuwejtu i Kazachstanu.

W rozwój europejskiej telechirurgii wnieśli wkład też polscy lekarze – prof. Piotr Suwalski i dr Paweł Wisz – którzy w sierpniu 2025 roku wykonali pierwsze operacje pomiędzy dwoma szpitalami na terenie Unii Europejskiej – z Gdańska do Warszawy, a następnie z Belgii czy Chin (dystans 10 tys. km) do Warszawy, czy też z Warszawy do Taszkientu. Pierwszy zabieg, w czasie którego odbywał się teleproktoring, kiedy dwóch lekarzy operuje z dwóch różnych miejsc i przekazuje sobie sterowanie jednym robotem z konsoli do konsoli – wykonano pomiędzy belgijskim Aalst a niemieckim Hamburgiem w listopadzie 2025 roku. Podobny zabieg wykonali na początku 2026 roku dwaj polscy lekarze z PIM MSWiA pomiędzy Rzymem a Warszawą.

Rozwój telechirurgii w Afryce odbywa się w ramach dwóch projektami. Pierwszy uruchomiono w Maroko, gdzie przy wsparciu belgijskich chirurgów i firmy Toumai od początku 2025 roku wykonywane są zabiegi zdalne. Pierwszy eksperyment odbył się w listopadzie 2024 roku, z Szanghaju do Casablanki, czyli na odległość 12 tys. km w linii prostej, przy czym długość połączenia w obie strony – czyli od ruchu chirurga do otrzymania przezeń informacji zwrotnej – wynosiła w sumie 30 tys. km. Odnotowano latencję 100 ms. Natomiast 5 maja 2025 roku wykonano pierwszy krajowy telezabieg pomiędzy dwoma marokańskimi szpitalami – z Casablanki do Tangeru (340 km), a potem z Casablanki do Laayoune (1100 km).

Drugi afrykański projekt dotyczył leczenia raka prostaty w Angoli. Rozpoczął się na podstawie umowy podpisanej w 2025 roku pomiędzy SRS a rządem Angoli. Pomysłodawcą i liderem projektu był dr Vitul Patel. Amerykańscy lekarze operowali zdalnie pacjentów, łącząc się z Florydy z ośrodkiem w Luandzie. Do końca 2025 roku trzy zespoły urologów wykonały w sumie 89 takich telezabiegów.

Rozwój telechirurgii najszybciej postępuje w Azji i stymulowany jest przez aktywne działania producentów robotów. Chińskie firmy zaczęły wykonywać pierwsze eksperymentalne telezabiegi na zwierzętach już w 2023 roku, a pierwsze operacje pacjentów odbywały się tam na początku 2024 roku. Od tej pory odnotowano już ponad 2 tys. teleoperacji pomiędzy różnymi ośrodkami w Chinach, a także dziesiątki zabiegów do innych krajów i na inne kontynenty.

Indyjska SS Innovations, czyli producent robotów Mantra, ma na koncie już 178 teleoperacji, większość pomiędzy szpitalami w różnych miastach Indii, ale także zagranicznymi – m.in. do Australii, Francji czy rekordowy pod względem odległości zabieg do Gujany. Firma jest w trakcie budowania mobilnej sali operacyjnej z robotem, w formie kontenera, który będzie można przewozić na ciężarówce czy nawet za pomocą helikoptera w miejsca trudno dostępne, także na wypadek katastrof, klęsk żywiołowych czy w celu czasowego zwiększenia możliwości operowania w lokalnych szpitalach.

Zestawienie wybranych pionierskich teleoperacji.