Jak pokazuje Narodowy Test Zdrowia Polaków na nasz nastrój i dobrostan psychiczny mocno wpływają codzienne nawyki żywieniowe, zwłaszcza te związane z konsumpcją fast foodów i słodzonych napojów. Im częściej Polacy sięgają po tego typu produkty, tym częściej deklarują złe lub bardzo złe zdrowie psychiczne. Świąteczne okazjonalne obżaratwo nie ma takiego wpływu na złe samopoczucie jak regularne złe nawyki.
“Najbardziej wymownym wnioskiem tego badania jest to, że w Polsce istnieją wyraźne nierówności społeczno-demograficzne w sposobie odżywiania, które mają realne znaczenie dla samopoczucia fizycznego i psychicznego. Osoby młodsze oraz z niższym wykształceniem częściej wybierały fast foody i słodzone napoje, a wzorce te były wyraźnie związane z gorszą samooceną stanu zdrowia. Skala — niemal 1,2 mln respondentów — pokazuje, że nie są to jednostkowe przypadki, lecz zjawisko populacyjne” – podkreśla dr Mateusz Babicki, jeden ze współautorów analizy NTZP.
Obfite, tradycyjne świąteczne posiłki często budzą obawy o zdrowie, choć w rzeczywistości stanowią jedynie krótkotrwałe odstępstwo od rutyny. Badacze zwracają uwagę, że problem nie tkwi w wigilijnych pierogach czy świątecznych deserach, lecz w codziennym modelu żywienia, kształtowanym przez pośpiech, stres i wygodę. To właśnie powtarzane regularnie nawyki — a nie okazjonalne biesiadowanie — wywierają długofalowy wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne.
Analiza danych od ponad miliona dorosłych Polaków umożliwiła uchwycenie trendów niewidocznych w mniejszych badaniach. Oceniano m.in. częstotliwość spożywania fast foodów, słodzonych napojów, owoców i warzyw, a także poziom odczuwanego stresu oraz samoocenę zdrowia psychicznego i fizycznego. Najbardziej jednoznaczna zależność dotyczy regularnego spożywania fast foodów. W grupie osób, które jedzą je codziennie 16,6 proc. ocenia swój stan psychiczny jako „zły” a 6,7 proc. — jako „bardzo zły”. Oznacza to, że niemal co piąta osoba żywiąca się w ten sposób deklaruje istotnie obniżony dobrostan psychiczny. Podobne tendencje widać w przypadku słodzonych napojów i energetyków — produktów, które pozornie „dodają energii”, a w praktyce korelują ze słabszym zdrowiem psychicznym oraz fizycznym.
“Najistotniejsza obserwacja to jasny związek między częstym spożyciem fast foodów i słodzonych napojów a gorszą samooceną stanu psychicznego. Osoby jedzące fast food codziennie znacznie częściej deklarowały zły lub bardzo zły stan psychiczny. Z drugiej strony — regularne spożycie warzyw i owoców było skorelowane z wyższym subiektywnym dobrostanem” – komentuje dr Babicki. W okresie świątecznym, kiedy rytm dnia się zmienia, a stres narasta, negatywne wzorce mogą się chwilowo nasilać. “Nawet drobne, świadome wybory — dodanie porcji warzyw do świątecznego talerza, ograniczenie słodzonych napojów — mogą mieć zauważalny wpływ na samopoczucie w krótkim terminie” — dodaje dr Babicki.
Świąteczne potrawy — choć kaloryczne — pojawiają się incydentalnie i nie niosą długotrwałego ryzyka. Tymczasem decyzje podejmowane na co dzień, takie jak jedzenie „na szybko” w odpowiedzi na stres, zamawianie fast foodu po pracy, regularne picie słodzonych napojów, pomijanie warzyw i owoców prowadzą do stopniowego pogarszania kondycji psychicznej. To właśnie codzienne wybory, jak podkreślają naukowcy, mają największe znaczenie. “Wyniki badania podkreślają, jak ważne jest wprowadzanie edukacji zdrowotnej już na wczesnych etapach życia. To osoby młodsze częściej wybierają mniej korzystne wzorce żywieniowe i są bardziej podatne na zaburzenia odżywiania, które silnie korelują ze zdrowiem psychicznym. Działania edukacyjne oparte na rzetelnej wiedzy i praktycznych zmianach mogą realnie poprawiać dobrostan społeczeństwa” — podsumowuje dr Mateusz Babicki.
