Z okazji Światowego Tygodnia Kontynencji Stowarzyszenie Osób z NTM „UroConti” zaprezentowało raport „Pacjent z NTM w systemie opieki zdrowotnej 2019”. Zdaniem autorów raportu głośno promowane specustawy („Za Życiem” oraz dotyczące osób z orzeczoną ciężką niepełnosprawnością) nie przyniosły wymiernych korzyści osobom zaopatrującym się w refundowane środki absorpcyjne.
Refundacja leków stosowanych w leczeniu NTM
W 2018 roku Narodowy Fundusz Zdrowia refundował siedem preparatów stosowanych w leczeniu NTM – jeden na bazie substancji czynnej solifenacyna (Vesicare), oraz sześć na bazie substancji tolterodyna (Uroflow, Urimper, Tolzurin, Tolterodine Accord, Titlodine, Defur). W stosunku do roku 2017 liczba leków dostępnych w tej terapii nie uległa zmianie.
Zgodnie z listą leków refundowanych wydaną przez Ministerstwo Zdrowia, wspomniane substancje przeznaczone są wyłącznie dla osób chorych na zespół pęcherza nadreaktywnego (OAB – overactive bladder).
Zasady refundacji leków stosowanych w leczeniu NTM reguluje obwieszczenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, aktualizowane co dwa miesiące.
W roku 2018 wydano łącznie 781 269 opakowań leków stosowanych w przypadku leczenia NTM. Na refundację tych preparatów NFZ wydał 24 197 976,39 zł.
Refundacja środków absorpcyjnych
Wydatki Narodowego Funduszu Zdrowia na całą grupę zaopatrzenia w wyroby medyczne oraz ich naprawę, o których mowa w ustawie o refundacji, w skład której wchodzą środki absorpcyjne, wyniosły w 2018 roku 1 075 330 490 zł. W porównaniu do roku 2017, gdy NFZ wydał na grupę wyrobów medycznych 1 000 436 080 zł, nastąpiło zwiększenie kwoty o 74 miliony złotych, co daje wzrost procentowy w wysokości 7,4% proc.
W grupie środków absorpcyjnych (pieluchomajtki, pieluchy anatomiczne, majtki chłonne, podkłady, wkłady anatomiczne), wydatki NFZ w 2018 roku wyniosły 256 463 450 zł. W stosunku do roku 2017, gdy wydatki na tego rodzaju produkty wyniosły 244 823 000 zł, nastąpił wzrost o 4,8 proc..
3 marca 2018 roku, po wieloletnich apelach organizacji pacjenckich, weszła w życie nowelizacja rozporządzenia w sprawie wykazu wyrobów medyczych wydawanych na zlecenie, w której zwiększono limit ilościowy na refundowane środki absorpcyjne z 60 do 90 sztuk miesięcznie. Niestety, jak od ponad roku alarmują organizacje pacjenckie, wprowadzając zmianę limitów ilościowych „zapomniano” o proporcjonalnym podniesieniu limitów cenowych. W praktyce oznacza to, że aktualnie obowiązujące limity cenowe faktycznej refundacji dla pacjentów onkologicznych (kod P100) zostały obniżone z poziomu 1,28 zł do poziomu 0,86 zł za jedną sztukę, a dla pacjentów pozostałych (kod P101) z poziomu 1,05 zł do poziomu 0,7 zł za jedną sztukę. Za tak niską kwotę możliwy jest zakup jedynie 90 sztuk wkładek urologicznych o najniższej chłonności, co absolutnie nie zaspokaja potrzeb pacjentów ze średnim i ciężkim NTM. Aktualnie obowiązujące limity cenowe w Polsce należą do najniższych w Europie, a ostatnia ich zmiana miała miejsce w 1999 roku, a więc 20 lat temu. Do tego obowiązujące kryteria chorobowe nadal wykluczają z refundacji dużą grupę osób, cierpiących na wysiłkowe nietrzymanie moczu.
Polskie vs. europejskie standardy leczenia zespołu pęcherza nadreaktywnego
W Polsce w dalszym ciągu w wykazie leków refundowanych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, obowiązującym od 1 maja 2019 roku, znajdują się tylko dwie substancje lecznicze (tolterodyna i solifenacyna) przeznaczone dla pacjentów z zespołem pęcherza nadreaktywnego (OAB). Na świecie – znacznie więcej.
Według danych World Federation of Incontinence Patients (WFIP), nawet w krajach ościennych Czechy, Węgry, Słowacja, Niemcy), w ramach refundacji dostępnych jest 4-6 substancji medycznych o różnych mechanizmach działania. W Polsce lista substancji medycznych refundowanych w zespole pęcherza nadreaktywnego nie była zmieniana od początku jej utworzenia w 2011 roku. Brak II linii leczenia farmakologicznego w Polsce oznacza od razu przejście do kolejnej linii leczenia, już inwazyjnej i konieczność hospitalizacji.
Brak rozwiązań systemowych opieki nad pacjentem z NTM
Brakuje rozwiązań systemowych, które wzmocniłyby opiekę długoterminową, w tym opiekę nad pacjentem z NTM. System opieki długoterminowej w Polsce jest niejednolity i niespójnie skonstruowany. Nadal brak definicji kto jest osobą niesamodzielną, kto jest osobą wymagającą całodobowej opieki i jakiego wsparcia ze strony państwa wymaga. Nadal brak również decyzji dotyczącej strategii wieloletniego finansowania opieki długoterminowej obejmującej zarówno opiekę medyczną jak i socjalną.
Zintegrowana opieka medyczna i socjalna jest promowana przez Światową Organizację Zdrowia jako rozwiązanie istotne dla jakości życia osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych oraz dla ekonomii w wymiarze indywidualnym i społecznym.
Terapia antycholinergikami złotym standardem leczenia OAB
Jako „złoty standard” w leczeniu OAB określa się farmakoterapię realizowaną za pomocą leków antycholinergicznych. Niestety w Polsce, na liście leków refundowanych w terapii OAB nadal znajdują się jedynie dwie substancje (solifenacyna i tolterodyna).
Pozostałe, dopuszczone do obrotu na terenie Polski substancje (np. fezoterodyna, trospium, darifenacyna, desmopresyna, oksybutynina), nie są współfinansowane z budżetu państwa lub ich refundacja jest ograniczona do wąskiej grupy pacjentów w innych schorzeniach. Oksybutynina na przykład refundowana jest jedynie dla pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Dodatkowo, brak refundacji jakiejkolwiek substancji nowszej generacji, stanowi poważną barierę dla dużej części chorych, u których niepowodzeniem zakończyła się terapia za pomocą leków antycholinergicznych.
Dlatego należy podtrzymać rekomendację wprowadzenia na listę leków refundowanych nowych, sprawdzonych substancji leczniczych w celu poszerzenia pacjentom możliwości indywidualnego dostosowania terapii. Szczególnie odczuwalny jest brak na liście leków refundowanych mirabegronu, który charakteryzuje się innym mechanizmem działania niż leki antycholinergiczne, pomimo wydania pozytywnej rekomendacji Prezesa AOTMiT w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego zawierającego mirabegron we wskazaniu: II linia farmakologicznego leczenia objawów zespołu pęcherza nadreaktywnego u dorosłych chorych, uprzednio leczonych lekami antymuskarynowymi (antycholinergiczne).
Podczas, gdy w innych krajach Unii Europejskiej rozwija się leczenie skojarzone, polegające na łączeniu dwóch substancji leczniczych o odmiennym działaniu, np. solifenacyny i mirabegronu, w Polsce lekarz przepisujący receptę musi w pierwszej kolejności mierzyć się z możliwościami finansowymi pacjenta i kosztem efektywności terapii.
Limity finansowe niezmienne od 20 lat
Limity ilościowe nie są adekwatne do rzeczywistych potrzeb pacjentów i nadal odbiegają od standardów obowiązujących w krajach sąsiednich, takich jak Czechy czy Słowacja. Miesięczny limit ilościowy w Czechach jest aż o 60 szt. wyższy niż w Polsce, natomiast na Słowacji większość produktów dostępna jest bez limitu.
Limity finansowe w Polsce utrzymują się na bardzo niskim poziomie i nie uległy zmianie od 1999 roku. Pomimo zwiększenia ilości przysługujących środków chłonnych (3 szt. na dzień), przy zachowaniu dotychczasowych limitów finansowych, wielu pacjentów nie odczuwa żadnych korzyści. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów korzystających z pieluchomajtek i majtek chłonnych, których cena znacznie przewyższa limity cenowe. Pacjenci, którzy zaopatrują się w sprawdzone i dobre jakościowo produkty, dopłacają taką samą kwotę jak przed zmianą. Jedynie chorzy stosujący tanie wkłady anatomiczne o niskiej chłonności korzystają na wprowadzonej zmianie.
Do tego obowiązujące kryteria chorobowe nadal wykluczają z refundacji dużą grupę osób, cierpiących na wysiłkowe nietrzymanie moczu.
Dynamika wzrostu wydatków płatnika publicznego odnotowana w Polsce, w latach 2011-2018 na refundację materiałów chłonnych (poniżej 50 proc.) jest niewspółmiernie niższa od dynamiki wzrostu wydatków w tym samym okresie przez samych pacjentów (ponad dwuipółkrotna). Przyczynia się to bezpośrednio do obniżenia poziomu jakości życia osób z NTM.
Źródło: Pacjent z NTM w systemie opieki zdrowotnej – raport Stowarzyszenia Osób z NTM „UroConti” / mzdrowie
