„W 2025 r. zrobiliśmy ważny krok naprzód w opiece nad pacjentami z zaburzeniami lipidowymi. Zostały wprowadzone rozwiązania wspierające wczesną diagnostykę, takie jak lipidogram w bilansie 6-latka czy program Moje Zdrowie. Ważnym krokiem było również istotne poszerzenie kryteriów programu lekowego B.101, co powinno otworzyć dostęp do nowoczesnych terapii większej grupie chorych” – ocenia prof. Maciej Banach, prezes Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego.
Rok 2025 jest dla Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego wyjątkowy – obchodzi ono 15-lecie działalności. Zorganizowano jubileuszowy XV kongres Towarzystwa, podczas którego podsumowano działania w zakresie lipidologii w ostatnich latach w tym w ramach Koalicji Liga Walki z Cholesterolem. Koalicja jest ogólnopolską inicjatywą łączącą przedstawicieli środowisk eksperckich, organizacji pacjenckich, decydentów i biznesu. To platforma współpracy, wymiany wiedzy i wspólnego działania na rzecz profilaktyki, lepszej diagnostyki i skutecznej terapii zaburzeń lipidowych.
„W 2025 r. zrobiliśmy ważny krok naprzód w opiece nad pacjentami z zaburzeniami lipidowymi. Cieszy mnie wprowadzenie rozwiązań wspierających wczesną diagnostykę, takich jak lipidogram w bilansie sześciolatka czy program Moje Zdrowie dla osób powyżej 20. roku życia. Ważnym krokiem było również istotne poszerzenie kryteriów programu lekowego B.101, co powinno otworzyć dostęp do nowoczesnych terapii większej grupie chorych” – powiedział prof. Maciej Banach.
W 2026 r. Liga skupi się na edukacji pacjentów, przekazywaniu rzetelnej wiedzy medycznej opartej na dowodach, przeciwdziałaniu dezinformacji i promowaniu wiarygodnych źródeł naukowych. W obszarze systemowym priorytetem pozostaje wsparcie zmian, które zapewnią chorym szybszy i realny dostęp do nowoczesnych terapii. „Patrząc w stronę 2026 r., widzę wiele wyzwań. W ramach Koalicji Liga Walki z Cholesterolem chcemy się skupić na tym, by pacjenci mieli właściwą wiedzę i świadomość tego czynnika ryzyka oraz realnie korzystali z dostępnych możliwości diagnostyczno-terapeutycznych. Jednocześnie musimy pamiętać, że system ochrony zdrowia nie może funkcjonować bez stabilnego finansowania, a nawet najlepsze programy profilaktyczne nie przyniosą oczekiwanych rezultatów bez odpowiedniej świadomości i zaangażowania pacjentów” – ocenił prezes PTL.
Przedstawiciele Koalicji zaplanowali na nadchodzący rok także szereg działań systemowych. Liga chce silniej włączyć do współpracy partnerów z sektora publicznego, m.in. przedstawicieli Sejmu i Senatu RP, Agencję Badań Medycznych oraz Naczelną Izbę Lekarską.
Bilans sześciolatka
Nie mamy w Polsce systemu wykrywania przedwczesnej miażdżycy w ogólnej populacji, do maja 2025 r. nie było też takiego systemu dla populacji dziecięcej. Wtedy to do bilansu sześciolatka włączono obowiązkowy lipidogram – badanie krwi sprawdzające poziom cholesterolu (całkowitego, LDL, HDL) oraz trójglicerydów – i wyliczenie na podstawie tych wyników cholesterolu nie-HDL w celu wczesnego wykrywania hipercholesterolemii rodzinnej (FH).
Każde dziecko z nieprawidłowymi wynikami jest zapraszane z rodzicami na wizytę lekarską. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej otrzymali algorytmy postępowania, w jakich sytuacjach należy przekazywać pacjenta do ośrodków specjalistycznych, a kiedy pozostawić i obserwować na poziomie POZ. „Potrzebne jest dwukrotne wykonanie lipidogramu i wyniki lipidogramu rodziców, ponieważ oceniamy nie tylko dziecko, ale również rodziców. To jest wartość dodana, bo 11,8 proc. kobiet i 13,6 proc. mężczyzn przyjmowanych do szpitali w Polsce z pierwszym zawałem serca to chorzy z przedwczesną miażdżycą” – podkreśliła prof. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego. Na stronie Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego znajdują się informacje, o poradniach (diabetologicznych, endokrynologicznych, lipidowych), do których należy się zgłosić z dzieckiem, co umożliwia tzw. krótką ścieżkę – mały pacjent nie czeka w kolejce.
Pojawiają się też lokalne inicjatywy, w których oceniany jest profil lipidowy dzieci. Jedna z nich była realizowana w 2023 r. w Zabrzu z inicjatywy prof. Mariusza Gąsiora, kierownika III Katedry i Oddziału Klinicznego Kardiologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Przebadanych zostało łącznie 326 chłopców i 335 dziewczynek. Badanie obejmowało pomiary antropometryczne (wzrost, masa ciała), pomiar przygodnego ciśnienia tętniczego oraz pobranie kropli krwi włośniczkowej, a następnie oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego i przygodnego stężenia glukozy. „Zgodnie z wytycznymi pediatrycznymi ponad połowa dzieci miała podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego. Nadwaga stwierdzono u 33 proc. chłopców i 29 proc. dziewcząt, a otyłość – odpowiednio u 17 proc. i 13 proc. Natomiast nie stwierdziliśmy u żadnego z dzieci wartości glukozy, które mogłyby sugerować w cukrzycę” – powiedział dr hab. n. med. Krzysztof Dyrbuś z III Katedry i Kliniki Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.
KOS-Zawał
Funkcjonujący od 2017 r. KOS-Zawał poprawił jakości leczenia i jego dostępność dla pacjentów po zawale serca. Jego osiągnięciem są także oszczędności dla systemu w perspektywie średnioterminowej i wydłużenie życia chorych. „To jest jeden z niewielu projektów opieki koordynowanej, który sprawnie działa w Polsce. Między innymi dlatego, że Ministerstwo Zdrowia nie stoi z kijem nad szpitalami, które w nim uczestniczą, tylko zapewnia „marchewki”, czyli korektory, premie za terminową realizację świadczeń. Okazało się, że da się krótko po zawale rozpocząć rehabilitację. Przed wprowadzeniem KOS-Zawał mediana od wypisu do rozpoczęcia rehabilitacji wynosiła 53 dni, dlatego, że MZ płacił za to świadczenie rozpoczęte do 56. dnia. W KOS-zawał jest premia, jeśli rehabilitacja zostanie podjęta do 14. dnia. W ten sposób mediana zmniejszyła się do 10 dni. Korektorów, premii jest znacznie więcej” – powiedział prof. Piotr Jankowski, z Katedry i KlinikicCorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii CMKP..
Kos-Zawał zmniejszył ryzyko zgonu z wszystkich przyczyn, zmniejszył ryzyko ponownej hospitalizacji. Obserwacja po 5 latach funkcjonowania programu pokazała, że efekty utrzymują się nadal. Według badania POLASPIRE 51 proc. osób po zawale serca osiąga docelowe stężenie cholesterolu LDL (poniżej 55 mg/dl). W przypadku pacjentów korzystających z KOS-Zawał jest to 58 proc. Niestety uczestnictwo w programie nie jest obowiązkowe. Natomiast jeśli chorzy już się na niego zdecydują, to są zadowoleni – 96 proc. z nich oceniło opiekę w KOS-Zawał jako dobrą lub bardzo dobrą. Prof. Jankowski zauważył, że nie sposób wskazać inny obszar w polskim systemie opieki zdrowotnej, w którym pacjenci wyrażają tak przychylne opinie.
Europejski Program dla Prewencji
Polskie Towarzystwo Lipidologiczne zapewnia Oficjalną Certyfikację Lipidologów PTL, która jest potwierdzeniem wiedzy i kompetencji w dziedzinie lipidologii, przyznawanym po ukończeniu specjalistycznych szkoleń online i zdaniu egzaminu. Takie certyfikaty uzyskało już prawie 800 osób. Są to przedstawiciele różnych specjalności, w tym również dietetycy, farmaceuci, pielęgniarki, diagności laboratoryjni. „Jest to olbrzymi potencjał do tego, żeby tworzyć system skuteczny również z punktu widzenia rzadkich chorób sercowo-naczyniowych, skutecznego diagnozowania pacjentów z rodzinną hipercholesterolemią” – zauważył prof. Banach.
Polskie działania wpisują się w ramy Europejskiego Programu dla Prewencji (European Program for Prevention). „Chcemy pokazać, jakie rozwiązania udało się wprowadzić w 25 krajach regionu Europy Środkowo-Wschodniej. Uważam, że kraje Europy Zachodniej czy kraje poza Europą mogłyby się spokojnie od nas uczyć i korzystać z naszych doświadczeń. Główne założenia Europejskiego Programu dla Prewencji – to przede wszystkim zwiększenie wiedzy na temat tego, co robimy w poszczególnych krajach, dzielenie się dokonaniami i również dbanie o to, żeby środki z EU Cardiovascular Health Plan trafiały do tych krajów, które najbardziej potrzebują wsparcia, jeśli chodzi o system, jeśli chodzi o prewencję” – wyjaśnił prezes PTL.
„Przedstawiliśmy nasze programy, które realizujemy, wśród nich program Moje Zdrowie, bilans 6-latka, założenia edukacji zdrowotnej, program lekowy B.101, na łamach American Journal of Cardiology. Mieliśmy wiele komentarzy m.in. takie, że czytający nie spodziewali się, że w Europie Środkowo-Wschodniej. Mamy zainteresowanych implementacją niektórych z nich, oczywiście po dostosowaniu do systemów w Stanach Zjednoczonych czy w Kanadzie” – dodał Maciej Banach.
