Zdrowie mózgu ma stać się priorytetem polityki zdrowotnej państwa. Zapowiedziała to minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda podczas konferencji „Zdrowie mózgu – nowy priorytet publiczny i cywilizacyjny”.
Profesor Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego podkreśla, że w ostatnich dekadach mózg człowieka został wystawiony na wyzwania, jakich wcześniej nie znał: wysokie tempo życia, nadmiar bodźców, stres, deficyt snu i brak systemowej profilaktyki. Globalne obciążenie chorobami neurologicznymi i psychiatrycznymi rośnie z uwagi na zmiany demograficzne, środowiskowe i społeczne, a także nowe wyzwania zdrowotne – „Dodatkowo rozwój medycyny, czyli diagnostyki, terapii, sprawia, że coraz trafniej diagnozujemy pacjentów na coraz wcześniejszym etapie. To też sprawia, że mamy coraz więcej pacjentów. Więc wyzwania neurologii, wyzwania psychiatrii – to jest rosnąca liczba pacjentów, a niestety cierpimy na niedobór kadr medycznych w obu specjalizacjach”.
Wiosną 2025 r. powstała Koalicja na Rzecz Zdrowia Mózgu. Członkowie założyciele – to Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Polskie Towarzystwo Neurologiczne, Instytut Ochrony Zdrowia Łazarskiego, w jego skład weszły również mniejsze towarzystwa zrzeszające naukowców pracujących w dziedzinie neurologii i liczne grono organizacji pacjentów chorujących na choroby układu nerwowego. „Staramy się odnowić ideę utworzenia brain planu (planu dla mózgu) dla Polski. Widzę światełko w tunelu – bardzo się cieszę, że jest wśród nas pani minister. Wśród priorytetów Ministerstwa Zdrowia ogłoszonych we wrześniu tego roku wymieniane jest również zdrowie mózgu. To historyczny moment, bo do tej pory nigdy wśród priorytetów MZ nie było zdrowia mózgu, nigdy nie padały takie sformułowania jak właśnie wdrożenie standardów postępowania w opiece nad pacjentem neurologicznym. Bardzo się z tego cieszymy. Liczymy na to, że uda nam się wspólnie osiągnąć pewien postęp w optymalizacji opieki neurologicznej. Oczywiście całe środowisko neurologów jest gotowe do współpracy” – powiedziała prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego.
Minister Jolanta Sobierańska-Grenda przypomniała, że rząd przyjął we wrześniu program „Zdrowie serca, zdrowy mózg” jako swój priorytet. Podkreśliła potrzebę koordynacji działań między resortami w celu jego realizacji oraz znaczenie edukacji. „Polacy powinni wiedzieć, że o mózg można zadbać i poznać sposoby na profilaktykę, która powinna być naszym wspólnym celem. Chcemy mocnym głosem mówić o mózgu i stąd ten priorytet. To jest kolejne nasze wyzwanie. Już sporo zrobiliśmy w onkologii i kardiologii – czas na neurologię oraz psychiatrię” – stwierdziła minister.
Wiceminister edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz podkreśliła znaczenie edukacji zdrowotnej, prowadzonej już od najmłodszych lat, jako że dzieci bardzo łatwo przyswajają zdrowe nawyki. Wskazała na konieczność dostosowania podstawy programowej, aby skuteczniej wprowadzać zdrowe nawyki do życia uczniów. „Dobry sen, szczepienia ochronne, ograniczenie korzystania z ekranów, kontakt z językiem, muzyką i ruchem są kluczowe, stanowią fundament zdrowia mózgu” – wskazała prof. Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska, przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Neurologów Dziecięcych, podkreślając, jak bardzo negatywne skutki ma „wyciszanie” już najmłodszych dzieci przy pomocy smartfonów czy tabletów.
Badania Europejskiej Rady Mózgu od wielu lat potwierdzają tezę, że koszty chorób mózgu przewyższają łączne koszty onkologii, diabetologii i reumatologii. „To jest wyzwanie mierzone nie tylko ludzkim zdrowiem i życiem, ale również kosztami – bezpośrednimi systemów opieki zdrowotnej, również pośrednimi, które wynikają z ogromnego wpływu chorób mózgu na absenteizm oraz prezenteizm, czyli utratę wydajności pracy pomimo jej podejmowania, a także kosztami ponoszonymi przez opiekunów. To właśnie osoby z chorobami mózgu najczęściej wymagają wsparcia innych. W przypadku osób dotkniętych zaburzeniami mózgu ta potrzeba bardzo szybko się pojawia” – zauważyła dr Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyrektor Instytutu Zarządzania Uczelni Łazarskiego.
Koalicja na Rzecz Zdrowia Mózgu proponuje „7 filarów Narodowej Strategii Zdrowia Mózgu”. To kierunkowe działania, które powinny być podjęte do 2030 r. aby wyznaczyć ramy dla skutecznej profilaktyki i leczenia chorób mózgu, jako integralnej części zdrowia publicznego:
- Zdrowie mózgu jako priorytet polityki państwa. Wprowadzenie strategii mózgu jako integralnej części polityki zdrowia publicznego, która by obejmowała zarówno promocję zdrowia i higieny mózgu, jak również działania z obszaru prewencji, diagnostyki, leczenia i rehabilitacji są niezbędne, aby zmniejszyć zarówno presję epidemiologiczną, jak i finansową, ekonomiczną.
- Inwestycje w kapitał mózgu i profilaktykę zdrowotną, która powinna się odbywać przez całe życie – od poczęcia do późnej starości. Obejmuje ona sen, dietę, aktywność fizyczną, relacji społeczne i dobrostan psychiczny. Powszechna edukacja skierowana do całego społeczeństwa, bez względu na wiek, która pozwoli nam właściwie zrozumieć znaczenie zdrowia fizycznego, psychicznego, oddziaływania środowiska, w którym żyjemy, na nasze zdrowie.
- Rozwój nowoczesnej diagnostyki i leczenia. Czas ma kluczowe znaczenie w neurologii. Wczesna diagnostyka i szybkie rozpoczęcie terapii mogą decydować o samodzielności pacjenta. Usprawnienie organizacyjne w zakresie wczesnej diagnostyki i wczesnego wprowadzania pacjenta do procesu leczenia będzie miało fundamentalne znaczenie dla poprawy epidemiologii – obecnie parametry epidemiologiczne są bardzo pesymistyczne.
- Wzmocnienie badań naukowych. Niezbędny jest rozwój neuronauki, badań nad neurodegeneracją, neuroprotekcją, terapiami genowymi oraz narzędzi cyfrowych, które pozwolą nie tylko analizować i monitorować funkcje poznawcze, ale również będą stanowić wsparcie w profilaktyce.
- Rozwój kompetencji kadry medycznej. Opieka nad pacjentami z chorobami mózgu wymaga zespołów: neurologów, psychiatrów, psychologów, rehabilitantów, pielęgniarek, specjalistów zdrowia publicznego.
- Wsparcie dla opiekunów i rodzin chorych. Choroby mózgu najczęściej prowadzą do zależności chorego od otoczenia. Integracja opieki zdrowotnej i społecznej – to jedno z najtrudniejszych, ale kluczowych wyzwań. Nie ma wątpliwości, że w sposób naturalny partnerem do budowania zintegrowanego modelu opieki nad pacjentami z chorobami mózgu jest Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej. Zintegrowanie systemu opieki zdrowotnej i opieki społecznej jest fundamentalne.
- Dane, monitoring i cyfrowa transformacja opieki. Bez rzetelnych danych nie ma skutecznej polityki zdrowotnej. Potrzebne jest stworzenie rozwiniętego systemu krajowych rejestrów chorób mózgu, tak aby kluczowe problemy zdrowotne były dobrze monitorowane. Wykorzystanie dużych zbiorów danych, które są już teraz gromadzone w NFZ i ZUS, ale również w innych systemach, chociażby Ministerstwa Edukacji, pozwoli jeszcze bardziej precyzyjnie działać w obszarze prewencji, diagnostyki i leczenia.
Eksperci postulują również stworzenie krajowego „Monitora Zdrowia Mózgu” publikowanego raz w roku. „Marzy nam się, aby raz w roku powstawał taki monitor, który pokazywałby nam skuteczność podejmowanych działań, pozwalał rzeczywiście w oparciu o zasadę uprawiania polityki opartej na danych podejmować dalsze działania na rzecz usprawniania systemów zarówno zdrowotnych, jak i edukacyjnych, społecznych, które będą sprzyjały zdrowiu mózgu Polaków” – podsumowała dr Gałązka-Sobotka.
