Efektywne wykorzystanie ograniczonych zasobów w onkologii i hematologii jest możliwe, ale najtrudniej jest rozpocząć wdrażanie koniecznych zmian. Tą efektywność wzmacnia personalizacja leczenia pacjenta. Nie jest ona jednak w pełni możliwa bez zmian wyceny świadczeń – wskazywali eksperci w czasie dyskusji parlamentarnego zespołu ds. onkologii.
Personalizacja opieki nad chorymi na nowotwory ma na celu zarówno poprawę komfortu pacjenta, jak też optymalizację kosztów systemu opieki zdrowotnej. Organizacja diagnostyki i leczenia nadal funkcjonuje z naciskiem na droższą diagnostykę i leczenie w warunkach szpitalnych. Możliwościom zmian w tym obszarze poświęcone było ostatnie posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii.
Aleksandra Rudnicka, przewodnicząca Prezydium All.Can Polska przedstawiła analizy i wnioski zawarte w ostatnich raportach tej organizacji. All.Can Polska swoimi rekomendacjami obejmuje obszar opieki onkologicznej i hematologicznej u dorosłych i u dzieci – „Misją All.Can jest zwrócenie uwagi opinii publicznej, ale też decydentów politycznych na konieczność poprawy opieki onkologicznej oraz sytuacji pacjentów poprzez efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów finansowych”. Choroby nowotworowe są coraz większym wyzwaniem dla systemów ochrony zdrowia, prowadzą do ich przeciążenia a prognozy nie są optymistyczne – „Do 2050 roku liczba zachorowań na raka wzrośnie o około 77 proc. Obecna polityka walki z rakiem nie wystarczy by sprostać tym wyzwaniom”.
Przykłady z różnych państw pokazują, że rozwiązania poszczególnych problemów w tym obszarze są możliwe. Wnioski z międzynarodowych badań inicjatywy All.Can – to wskazania na najważniejsze wyzwania, a zarazem działania, które należy podjąć. Należą do nich m.in.:
- szybka diagnoza i szybkie rozpoczęcie leczenia
- dobra współpraca specjalistów
- wykorzystanie technologii cyfrowych i rozwój telemedycyny
- lepsza komunikacja z pacjentem i wspólne decyzje
- wsparcie w trakcie i po leczeniu
- pomoc finansowa dla pacjentów i ich rodzin.
W rekomendacjach dla Polski wymieniono m.in.:
- efektywniejszą alokację dostępnych zasobów na opiekę onkologiczną i hematologiczną
- zwiększenie roli profilaktyki pierwotnej oraz badań przesiewowych
- zapewnienie szybszego i szerszego dostępu do innowacyjnych technologii medycznych
- uwzględnienie perspektywy pacjenta we wszystkich decyzjach związanych z procesem leczniczym
- poprawa dostęp pacjentów do badań klinicznych.
Profesor Maciej Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej zwrócił uwagę na problem związany z brakiem unitów narządowych – „Kluczowy problem wydaje się mieć związek z brakiem zespołów narządowych, czyli tak zwanych ośrodków kompetencji, które powinny zapewnić, powinny i mogą zapewnić większą sprawność postępowania diagnostycznego i podejmowania decyzji o leczeniu, zgodnie z obowiązującymi wytycznymi postępowania”. Profesor podkreślił, że model rozproszonej opieki nie daje tak dobrych efektów, jak wyspecjalizowane zespoły.
Ośrodki kompetencji muszą też podlegać monitoringowi jakości świadczeń i skuteczności udzielanej pomocy – „Ocena jakości powinna być zasadniczym, może najważniejszym elementem w kontaktowaniu poszczególnych ośrodków do realizacji poszczególnych procedur”. Drugim kluczowym problemem jest profilaktyka, która z jednej strony jest niedofinansowana, a z drugiej strony nadal niedoceniana z punktu widzenia społecznego odbioru tych działań. Trzeci problematyczny obszar – to diagnostyka genetyczna i molekularna, której potencjał wciąż jest nie w pełni wykorzystywany. „Te czynniki predykcyjne, genetyczne czy molekularne, one nie są wykorzystywane w praktyce w Polsce w dostatecznym zakresie i to powoduje m.in. mniejszą skuteczność leczenia, a z drugiej strony większą toksyczność wtedy, gdy te metody leczenia nie są oparte na wiedzy na temat uwarunkowania genetycznych czy molekularnych w nowotworach. I to prowadzi do nieuzasadnionego obciążenia systemowego” – tłumaczył prof. Krzakowski. I dodał – “Mam głęboką nadzieję na to, że ten raport Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2026 wskaże właściwe kierunki zmian i zostanie z uwagą przeczytany przez decydentów”.
Profesor Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków Narodowego Instytutu Onkologii mówił o wdrażaniu Narodowej Strategii Onkologicznej, która funkcjonuje już sześć lat. W 2025 r. realizowano 37 jej zadań, z czego 50 proc. zostało zrealizowane zgodnie z harmonogramem, a ponad 40 proc. z opóźnieniem. Taka statystyka utrzymuje się od początku jej istnienia, a wykonywalność zadań jest zbliżona do średniej europejskiej.
W 2026 r. realizowane są 33 zadania. Wśród nich są m.in.:
- rozwój Narodowego Portalu Onkologicznego
- realizacja szczepień przeciwko HPV
- wdrażanie Krajowej Sieci Onkologicznej w zakresie organizacyjnym
- wprowadzenie testu HPV DNA do Programu profilaktyki raka szyjki macicy
- wprowadzenie programu profilaktyki raka jelita grubego z wykorzystaniem FIT
- indywidualny kontakt z obywatelami przez IKP w celu promocji profilaktyki
- aktualizacja i opracowanie wytycznych postępowania diagnostyczno-leczniczego, kluczowych zaleceń
- „prawo do bycia zapomnianym” ozdrowieńców po chorobie nowotworowej (Right To Be Forgotten) – nowość na poziomie legislacyjnym
- wdrożenie niskodawkowej tomografii komputerowej oraz sieci ośrodków Lung Cancer Unit.
Prof. Ewa Lech-Marańda, konsultant krajowy w dziedzinie hematologii i dyrektor Instytutu Hematologii i Transfuzjologii mówiła o personalizacji leczenia hematologicznego – „Tam gdzie personalizacja wymaga szybkiego przełączania terapii łatwo jest o opóźnienia i niezamierzoną nierówność”. Szansą na poprawę sytuacji jest Krajowa Sieć Hematologiczna, której pilotaż prawdopodobnie ruszy już przyszłym roku. „Krajowa Sieć Hematologiczna jest takim rozwiązaniem optymalizacyjnym zasobów infrastrukturalnych i kadrowych m.in. poprzez wprowadzenie referencyjności ośrodków hematologicznych i współpracę między ośrodkami, oraz projekt zakłada wprowadzenie jednolitych standardów postępowania diagnostyczno-leczniczego w oparciu o ścieżki pacjentów” – wyjaśniła prof. Lech-Marańda.
Prof. Krzysztof Giannopoulos, kierownik Zakładu Hematoonkologii Doświadczalnej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie podkreślił, że personalizacji leczenia sprzyja rozwój technologii lekowych, ponieważ służy jej stosowanie form leków podawanych doustnie lub podskórnie. Są one zarówno wygodniejsze dla pacjenta, jak również mniej obciążają system opieki zdrowotnej i budżet państwa. Natomiast dr Michał Chrobot, prezes Polskiego Towarzystwa Koderów Medycznych powiedział, że zmiany organizacyjne i systemowe muszą się wiązać z instrumentami rozliczeniowymi, stosowanymi przez NFZ. Za personalizacją leczenia musi nadążać wycena świadczeń.
