Prof. Mirosław Ząbek wraz z zespołem leczy nie tylko pacjentów z Polski – przylatują do Kliniki Neurochirurgii Szpitala Bródnowskiego z Francji, Hiszpanii i Stanów Zjednoczonych. Teraz, po czterech latach negocjacji i uzgodnień, wprowadza w mazowieckim ośrodku terapię genową, współfinansowaną ze środków unijnych. Będzie zmieniała życie osób z chorobą Parkinsona i Alzheimera. Czy się powiedzie?
Zarówno Parkinson, jak i Alzheimer, należą do chorób neurodegeneracyjnych i przewlekłych. Stosowane dotąd metody objawowe nie spowalniają postępu choroby ani nie odwracają zaniku neuronów dopaminergicznych. Podawane preparaty lewodopy wymagają często modyfikacji zależnej od odpowiedzi w trakcie terapii, co skutkuje zwiększeniem dawki leku i objawami ubocznymi w postaci silnych ruchów mimowolnych. W tej sytuacji ok. 10 proc. chorych kwalifikuje się do operacji, która trwa kilkanaście godzin i jest kosztowna. Dlatego na świecie cały czas testuje się różne metody. Terapie genowe stanowią najbardziej obiecujący kierunek modyfikacji przebiegu choroby.
Mazowsze skorzystało z możliwości, jaką daje nowy program Unii Europejskiej „STEP – Platforma na rzecz technologii strategicznych dla Europy” z programu „Fundusze Europejskie dla Mazowsza”. Ma on znacząco podnieść rangę europejskich ośrodków badawczych na świecie. Jest w nim obszar biotechnologii, w którego ramach będzie realizowany eksperyment badawczy, dotyczący zastosowania terapii genowych w chorobach neurozwyrodnieniowych.
Zadaniem lekarzy będzie przygotowanie i przeprowadzenie badania klinicznego, mającego zweryfikować procedurę selektywnego dostarczania do obszarów mózgu kopii brakującego genu dekarboksylazy aminokwasów aromatycznych, niezbędnej do produkcji dopaminy i serotoniny u pacjentów z umiarkowaną i zaawansowana chorobą, w porównaniu do dotychczas stosowanych terapii. Unikalny na skalę światową zabieg infuzji domózgowej, czyli terapii genowej, będzie prowadzony w czasie rzeczywistym w polu operacyjnym rezonansu magnetycznego.
“W chorobie Alzheimera byłby to pierwszy taki zabieg w Europie. Jestem głęboko przekonany, bo widzę to po pierwszych pacjentach, którzy doświadczyli tej metody, że poprawa jest bardzo duża. Odtwarzając naturalne mechanizmy funkcjonowania mózgu i przekazu neurotransmiterów, przywracamy aktywność, która była przed zachorowaniem, poprawiamy jakość życia chorego, zmniejszamy kalectwo, z jakim ci chorzy się zmagają. Pacjenci zoperowani w Stanach Zjednoczonych grają w tenisa, przygotowują samodzielnie posiłki, przyjmując o 60-70% mniejsze dawki leku niż dotychczas. Nie może się zatem zdarzyć, by poprawa po zabiegu w naszej Klinice była mniej widoczna” – mówi prof. Mirosław Ząbek, kierownik Interwencyjnego Centrum Neurochirurgii w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim.
Terapia genowa polega na wprowadzeniu do mózgu chorego obcych białek, są to zazwyczaj kwasy nukleinowe, które pozwalają na uzyskanie rekompensaty defektów genetycznych. Jej zasady są podobne do antybiotykoterapii, gdzie jest substancja czynna i nośnik. Tutaj nośnikiem jest wektor wirusowy, czyli niechorobotwórczy adenowirus. “Jaką strukturę genową kwasu nukleinowego dostarczymy do niego, to zależy od tego, co będziemy chcieli leczyć. Do realizacji projektu niezbędny jest zakup wektora wirusowego AAV2-hAADC, który będzie podawany bezpośrednio do mózgu uczestnikom badania. Kopię takiego genu można wyprodukować, ale jeszcze nie u nas. Być może wkrótce stanie się to w Białymstoku i Warszawie, gdzie pracuje zakład inżynierii genetycznej, który umożliwi wyprodukowanie wektora wirusowego” – mówi prof. Ząbek.
Przyznany Klinice Neurochirurgii grant nie jest przypadkowy. Profesor Ząbek wraz z zespołem jako pierwszy w Europie przeprowadzał już operacje na mózgu w czasie rzeczywistym i w rezonansie magnetycznym na sali operacyjnej, co otworzyło drogę do terapii genowej w Bródnowskim ośrodku. Za te zabiegi wyróżniła ich Unia Europejska, przyznając strategiczny grant 150 ml zł na realizację badań, w ramach wspomnianej platformy na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy „STEP dla rozwoju biotechnologii”. Jest to pierwsze tak zaawansowane przedsięwzięcie z wykorzystaniem terapii genowej, dające nadzieję na przełom w leczeniu chorób mózgu.
W ramach badania klinicznego do Szpitala Bródnowskiego trafi wysokospecjalistyczny sprzęt medyczny w postaci zintegrowanych systemów technologiczno-organizacyjnych, składających się z oprogramowania, komputerów instalacyjnych, integracyjnych interfejsów, elementów transmisji i archiwizacji danych oraz wszystkich elementów do prawidłowej i bezpieczniej realizacji zadania. Czy terapia zahamuje rozwój choroby, zlikwiduje jej przyczyny u prawie 100 tys. pacjentów w Polsce (każdego roku diagnozowanych jest kolejnych 8 tys. przypadków)? Będzie to trudne. Przyczyny choroby nie są znane. Jak jednak twierdzi prof. Ząbek, wiemy, co się dzieje w mózgu chorego. Rewitalizacja tych struktur może nie tylko zahamować, ale i zlikwidować objawy, a na pewno cofnąć chorobę do wczesnej fazy. Być może też w przyszłości terapia genowa będzie kierowana do różnych grup chorych. Celem projektu jest stworzenie własnej metody podawania infuzji. Jeśli nowa technologia medyczna się powiedzie, zostanie rozpowszechniona w Europie, zapewnia prof. Ząbek.
Czy eksperyment się udał, dowiemy się za cztery lata. Tyle ma trwać badanie kliniczne do którego zaprosi się ok. 60 pacjentów w wieku 40-70 lat z umiarkowaną i zaawansowaną postacią Parkinsona, u których choroba trwa dłużej niż 5 lat. Jak zapewnia dyrekcja szpitala, nie jest to liczba ostateczna. – Musimy jeszcze udowodnić skuteczność metody, zarejestrować ją oraz ustalić kwotę refundacji. Leczyliśmy już terapią genową chorobę Alzheimera i Parkinsona, z demencję skroniowo-czołową, czyli chorobę Bruce’a Willisa. Dotychczas sponsorem badania były Stany Zjednoczone. Teraz chcemy, aby był to nasz autorski program. Celem naszego projektu jest stworzenie w Szpitalu Bródnowskim własnej techniki podawania wektora wirusowego, która ma być tańsza i przede wszystkim nie będzie trwała 10-12 godzin. Jeśli dzięki tej metodzie skrócimy czas operacji, to będziemy mogli przeprowadzać nawet 3 zabiegi w ciągu jednego dnia.
Klinika Neurochirurgii w Szpitalu Bródnowskim to jeden z wiodących ośrodków na świecie. O poziomie wykonywanych tu zabiegów świadczy fakt, że prof. Ząbek wraz z dwoma członkami zespołu zostali zaproszeni do uczestniczenia w tego typu zabiegach w całej Europie. W ten sposób polscy specjaliści mają dawać świadectwo poprawności przeprowadzanej terapii genowej. Dzięki pracy naszych specjalistów powstanie też strategia chorób neurodegeneracyjnych dla Europy.
