O znaczeniu profilaktyki, 30-leciu Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym oraz potrzebie wspierania młodych liderów zdrowia publicznego rozmawiamy z prof. Beatą Jagielską, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii oraz prof. Pawłem Koczkodajem, inicjatorem European Summit on Cancer Prevention and Control.
– 16 września Warszawa po raz drugi stanie się miejscem europejskiej debaty o profilaktyce nowotworów. Dlaczego takie spotkanie jest dziś szczególnie potrzebne?
Prof. Beata Jagielska – Skala problemu rośnie. W opublikowanym na początku lipca tego roku raporcie, WHO szacuje, że na świecie diagnozuje się obecnie 20,6 mln nowych przypadków nowotworów rocznie. Bez pilnych działań w 2050 r. będzie ich niemal 35 mln. Z kolei dane Krajowego Rejestru Nowotworów pokazują, że w Polsce w 2023 r. odnotowano blisko 193 tys. nowych zachorowań i prawie 100 tys. zgonów z powodu nowotworów. Dlatego nie możemy skupiać się wyłącznie na leczeniu. Musimy działać też wcześniej, zanim pojawi się choroba. Dlatego też nasze wrześniowe spotkanie ma pomóc przełożyć wiedzę na rozwiązania dla pacjentów i całego społeczeństwa.
Prof. Paweł Koczkodaj – WHO wskazuje, że w Europie diagnozuje się 21% wszystkich nowych przypadków nowotworów na świecie i odnotowuje 20% zgonów z ich powodu, mimo że mieszka tu około 9% światowej populacji. Pokazuje to skalę obciążenia nowotworami w naszym regionie. W Europie Środkowo-Wschodniej potrzebujemy stałej wymiany wiedzy i doświadczeń oraz skutecznego wdrażania sprawdzonych rozwiązań. Profilaktyka musi być trwałym elementem polityki zdrowotnej.
– Jednym z najważniejszych punktów tegorocznego programu będzie 30-lecie Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym. Co oznacza ten jubileusz?
BJ – To trzy dekady profesjonalnego wsparcia dla osób, które chcą przestać palić. Rak płuca jest obecnie najczęstszą nowotworową przyczyną zgonów kobiet i mężczyzn w Polsce. Nadal, główną, choć nie jedyną przyczyną raka płuca jest palenie papierosów.
– Gdzie mogą szukać pomocy osoby, które chcą rzucić palenie?
PK – Zachęcamy do kontaktu z Ogólnopolską Telefoniczną Poradnią Pomocy Palącym pod numerem 801 108 108. To numer widoczny na każdej paczce papierosów sprzedawanej w Polsce. Warto go nie tylko zauważyć, ale przede wszystkim z niego skorzystać. Rozmowa z odpowiednio przygotowanym konsultantem może być pierwszym ważnym krokiem do uwolnienia się od uzależnienia. Polecamy też serwis www.jakrzucicpalenie.pl, w którym znajdują się rzetelne informacje, praktyczne wskazówki i formularz zgłoszeniowy. Po zgłoszeniu konsultant skontaktuje się z osobą potrzebującą wsparcia. Profesjonalna pomoc ułatwia przejście przez proces rzucania palenia.
– Program Szczytu obejmuje również profilaktykę nowotworów związanych z zakażeniem HPV oraz problem choroby otyłościowej. Co łączy te zagadnienia?
PK – Łączy je możliwość realnego ograniczenia ryzyka. WHO wskazuje, że niemal cztery na dziesięć przypadków nowotworów na świecie jest związanych z czynnikami, którym można zapobiegać. Należą do nich m.in. wirusowe czynniki infekcyjne, takie jak wirus HPV, używanie tytoniu i alkoholu, wysokie BMI oraz niedostateczna aktywność fizyczna. Niestety, dane epidemiologiczne – np. opisywane w raportach OECD – że większość naszego społeczeństwa umiera z powodu chorób powodowanych właśnie przez modyfikowalne czynniki ryzyka, czyli takie, które możemy w naszym życiu bardzo skutecznie ograniczać, lub nawet całkowicie eliminować.
– Narodowy Instytut Onkologii kojarzy się przede wszystkim z diagnostyką i leczeniem. Jakie miejsce w jego misji zajmuje profilaktyka?
BJ – Profilaktyka jest jednym z fundamentów nowoczesnej onkologii. Misja Instytutu obejmuje również edukację, badania, wczesne wykrywanie zagrożeń i budowanie świadomości społecznej. W lutym tego roku w naszym Instytucie odbyła się premiera polskojęzycznej edycji Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Kodeks stanowi jedną z podstaw naszych działań edukacyjnych w zakresie prewencji nowotworów – przekłada wiedzę naukową na jasne zalecenia dotyczące m.in. tytoniu, alkoholu, masy ciała, aktywności fizycznej, szczepień i badań profilaktycznych. Chcemy nie tylko skutecznie leczyć, ale też chronić przed zachorowaniami.
– Ważną częścią wydarzenia będzie inauguracja programu Mentors4Starters Public Health. Dlaczego mentoring znalazł się w programie konferencji?
PK – Skuteczna profilaktyka wymaga nie tylko strategii, lecz także ludzi zdolnych je wdrażać. Program połączy osoby rozpoczynające karierę z doświadczonymi ekspertami. Dzięki temu szybciej zdobędą kompetencje potrzebne do prowadzenia działań w zdrowiu publicznym.
BJ – Dla Instytutu rozwój młodych kadr jest częścią odpowiedzialności naukowej. Młodzi badacze i liderzy wnoszą nowe perspektywy, a mentoring pomaga przekuć je w dobrze zaprojektowane działania profilaktyczne.
– Z jakim najważniejszym przesłaniem powinni wyjść uczestnicy kongresu Cancer Prevention?
BJ – Profilaktyka jest wspólną odpowiedzialnością i inwestycją, którą trzeba podejmować równocześnie na poziomie indywidualnym i populacyjnym. Dane WHO pokazują, że skala przyszłych zachorowań zależy od decyzji podejmowanych dziś. Chcemy wyposażyć wszystkich uczestników spotkania w wartościową wiedzę dotyczącą profilaktyki nowotworów.
PK – Potrzebujemy konsekwentnej polityki zdrowotnej, rzetelnej edukacji i ludzi przygotowanych do wdrażania skutecznych rozwiązań. Na pewno chcemy pokazać, że współpraca międzynarodowa, wymiana dobrych praktyk i wieloośrodkowe badania dotyczące profilaktyki są jednym z filarów nowoczesnej prewencji nowotworów.
– Kto może wziąć udział w konferencji i w jaki sposób należy się zarejestrować?
PK – Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, a do uczestnictwa zapraszamy ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych i organizacji społecznych, studentów i młodych naukowców, a także wszystkie osoby zainteresowane profilaktyką nowotworów i zdrowiem publicznym. Konferencja odbędzie się 16 września 2026 roku w Warszawie w Instytucie Onkologii przy ul. Roentgena 5, a udział w niej jest bezpłatny. Formularz rejestracyjny znajduje się na stronie www.cancerprevention.com.pl. Część sesji będzie prowadzona w języku angielskim, a część w języku polskim.
BJ – Zapraszamy do udziału. Chcemy połączyć wiedzę ekspertów z praktycznymi rozwiązaniami, które można wdrażać w Polsce i Europie. Im skuteczniejsza profilaktyka, tym mniej zachorowań w przyszłości. Spotkajmy się w Warszawie – po wiedzę, współpracę i konkretne rozwiązania dla profilaktyki nowotworów.
