Realizacja Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2023, znacznie przyspieszyła w 2024 r. Wkrótce pojawią się nowe narzędzia służące profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych, trwają prace nad kolejnymi projektami mającymi poprawić opiekę nad pacjentami kardiologicznymi, niedługo wystartuje trzecia edycja badania epidemiologicznego WOBASZ.
„Celem nadrzędnym NPChUK jest po pierwsze – obniżenie zachorowalności i umieralności z powodu chorób układu krążenia w Polsce. Po drugie – zmniejszenie różnic regionalnych w zachorowalności i umieralności, co jest obecnie spowodowane różną dostępnością do świadczeń zdrowotnych w różnych regionach kraju. Kolejny cel – to redukcja poziomu klasycznych czynników ryzyka chorób układu krążenia, takich jak nadciśnienie tętnicze, hiperglikemii, otyłość, palenie tytoniu, picie alkoholu. Czwartym celem NPChUK jest poprawa organizacji i zwiększenie potencjału badań naukowych w kardiologii, przede wszystkim tych lokalnych, które są inicjowane przez samych badaczy” – wyjaśnia prof. Adam Witkowski, pełnomocnik ministra zdrowia do spraw Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia.
Program został rozpisany na 10 lat (2022-2032) i obejmuje w sumie 59 różnych zadań. Rzeczywista realizacja zadań rozpoczęła się w 2023 r., dlatego w 2024 r. zaistniała konieczność uaktualnienia harmonogramu wdrażania NPChUK, który pierwotnie uwzględniał realizację części zadań w 2022 r. Na realizację Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia przewidziano kwotę do 2,7 mld zł. Elementem NPChUK jest Krajowa Sieć Kardiologiczna, której pilotaż kończy się 31 grudnia tego roku. Został przygotowany projekt ustawy o KSK, która ma być wprowadzona w styczniu 2026 r. w całym kraju. Ponieważ powstanie sieci kardiologicznej jest kamieniem milowym zapisanym w założeniach Krajowego Planu Odbudowy (KPO), ustawa dotycząca jej powołania ma trafić pod obrady Sejmu w styczniu 2025 r. Bez tego nie będzie możliwe uruchomienie pieniędzy z KPO.
Wraca temat KONS
Wśród projektów w fazie koncepcyjnej, albo takich, które dopiero zaczęły się realizować, znalazł się m.in. program kompleksowej opieki nad pacjentem z niewydolnością serca, czyli KONS, który miał być wprowadzony już w 2017 r., ale z różnych powodów nie doszło do jego realizacji. W 2024 r. uległ znaczącej modyfikacji, w której uwzględniono wprowadzenie opieki koordynowanej w ramach POZ. Celem KONS jest poprawa jakości i długości życia chorych z niewydolnością serca, w tym optymalne wykorzystanie zasobów ochrony zdrowia, które ma polegać m.in. na przeniesieniu istotnej części opieki nad tymi pacjentami do AOS.
Na etapie przygotowań znajdują się również projekty dotyczące: badań przesiewowych w kierunku rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci, opracowania nowych standardów dla intensywnej terapii kardiologicznej w leczeniu pacjentów z chorobami układu krążenia oraz stworzenia Narodowy Program Leczenia Wstrząsu Kardiogennego.
Działania profilaktyczne stanowią istotną część Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia. Ich częścią jest tzw. 10 dla Serca, czyli lista czynników mających kluczowy wpływ na układ krążenia. Należą do nich: optymalne ciśnienie, optymalny cholesterol, niepalenie tytoniu, prawidłowa masa ciała, optymalny poziom cukru, zdrowia dieta, aktywność fizyczna, zdrowy sen, a także niepicie alkoholu i ograniczanie stresu. Inspiracją do jej powstania były badania amerykańskich naukowców, którzy sformułowali 8 kluczowych czynników ryzyka. Nasi eksperci z Narodowego Instytutu Kardiologii uzupełnili je o dwa istotne elementy mające wpływ na zdrowie Polaków – alkohol i stres. Narzędzie zostanie wkrótce udostępnione użytkownikom Internetowego Konta Pacjenta.
W oparciu o „10 dla Serca” stworzono kalkulator stanu zdrowia, który również będzie dostępny na IKP. Dzięki niemu każdy będzie mógł ocenić swoje ryzyko sercowo-naczyniowe i biorąc pod uwagę wyniki, np. zmienić nawyki, a następnie po jakimś czasie ponownie przeprowadzić test sprawdzając, czy działania naprawcze przyniosły oczekiwany efekt. „Kalkulator umożliwi nie tylko poznanie stanu zdrowia układu krążenia przez pojedyncze osoby. Pozwoli też na gromadzenie i analizę danych – identyfikację obszarów z największymi zagrożeniami – dla kampanii społecznych i programów profilaktycznych” – mówi prof. Piotr Dobrowolski, zastępca kierownika Zakładu Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia NIKard, współautor projektów dotyczących profilaktyki w NPChUK.
Powstała również karta oceny ryzyka, która ma być dla lekarzy narzędziem ułatwiającym diagnozę chorób układu krążenia uwzględniającym specyfikę polskiej populacji. „Obecnie stosowana karta SCORE jest bardzo dobra, ale ma swoje wady, bo oparta jest na małej liczbie czynników ryzyka. Na przykład nie uwzględnia choćby tak istotnego elementy, jakim jest otyłość. Szacuje ryzyko 10-letnie i tylko u osób od 40. roku życia, nie ma walidacji dla populacji polskiej. Karta, którą proponujemy, będzie bardziej wszechstronna, choćby dlatego, że uwzględnia 10 czynników ryzyka oraz obserwację 20-letnią zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych z badania WOBASZ, wykonanego na polskiej populacji” – wyjaśnia prof. Dobrowolski.
Karta oceny ryzyka będzie podpięta pod EKOK, czyli elektroniczną kartę opieki kardiologicznej, która pozwoli zbierać w jednym miejscu dokumentację medyczną pacjenta. EKOK jest wzorowana na karcie DILO. Rozwiązanie to ułatwi prowadzenie dokumentacji i zakłada maksymalną automatyzację, żeby odciążyć lekarzy na różnych etapach leczenia. Pozwoli też ocenić jakość opieki kardiologicznej, co ma zapewnić wysoką jakość leczenia w ramach Krajowej Sieci Kardiologicznej. „Mam nadzieję, że do 15 stycznia, kiedy to w Senacie będzie się odbywać konferencja inaugurująca ustanowiony przez tę izbę rok 2025 Rokiem Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki wszystkie wymienione narzędzia będą już udostępnione użytkownikom” – zapowiedział prof. Dobrowolski.
Badania epidemiologiczne i biobankowanie
Elementem Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2033 będzie też trzecia edycja Wieloośrodkowego Ogólnopolskiego Badania Stanu Zdrowia Ludności (WOBASZ). To badanie epidemiologiczne oceniające stan zdrowia populacji, szczególnie częstość występowania czynników ryzyka chorób układu krążenia oraz skuteczność ich leczenia. „WOBASZ III jest przygotowany, ale wstrzymują go kwestie formalne. Po raz pierwszy został ogłoszony przetarg na całościową realizację badania, czyli wyłaniamy firmę, która je wykona. Jesteśmy na etapie drugiego przetargu, ponieważ pierwszy z przyczyn formalnych został unieważniony. Mam nadzieję, że za rok będziemy mogli uchylić rąbka tajemnicy podając dane z przynajmniej 5, może 10 województw” – powiedział prof. Aleksander Prejbisz, kierownik Zakładu Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia NIKard podczas Konferencji Kardiologia Prewencyjna 2024.
Inwestycją w naukę i innowacje w ramach NPChUK będzie wzmocnienie centrów badań klinicznych, a także rozwój sieci biobanków (badania genetyczne), one istnieją już w wielu miejscach w Polsce, ale musimy zadbać o upowszechnienie tych badań, w tym kierunku idzie cały świat.
Kardiolodzy zwracają uwagę na rosnące znaczenie badań genetycznych w nowoczesnej kardiologii. Powinny być używane w celach diagnostycznych, ale również prognostycznych. Na razie w polskiej kardiologii są dostępne w bardzo ograniczonym zakresie. „Teraz biobanki w naszym kraju powstają dzięki oddolnym inicjatywom. W takich przypadkach gromadzi się najczęściej względnie małą ilość materiału, co skutkuje często jego niedostępnością do dalszych projektów i przyszłych celów badawczych. Obecna struktura biobanków jest rozproszona, a ich organizacja nie spełnia międzynarodowych standardów. Wiele krajów rozwija taką działalność centralnie. I to jest właśnie zadanie dla Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia. Biobankowanie ludzkiego materiału biologicznego dla celów naukowych jest obecnie jednym z kluczowych czynników mających wpływ na rozwój nauk biomedycznych” – wyjaśnia prof. Cezary Kępka, zastępca dyrektora ds. nauki NIKard. Prof. Kępka zapowiada, że w 2026 r. zostaną wprowadzone rozwiązania legislacyjne dotyczące prowadzenia badań genetycznych i biobankowania ludzkiego materiału biologicznego dla celów naukowych. Do końca 2029 r. powstaną biobanki przy centrach doskonalenia kompetencji i rozpoczną się badania kliniczne oparte na biomarkerach, nakierowane na terapie celowane. Na 2032 r. planowane jest funkcjonowanie modelu docelowego repozytoriów.
