Szczyt Prezydencki European Respiratory Society (ERS) pod hasłem „New frontiers of respiratory health: the present and future of early detection” odbywał się 16 i 17 czerwca w Warszawie. Wydarzenie miało charakter interdyscyplinarny – połączyło perspektywę lekarzy pulmonologów, onkologów, radiologów, epidemiologów, ekspertów zdrowia publicznego, przedstawicieli instytucji europejskich, organizacji pacjenckich i środowiska naukowego.
Podczas Szczytu odbyło się spotkanie interesariuszy „Healthy Lungs for Life”, inaugurujące kampanię w Polsce, Rumunii i Bułgarii. Healthy Lungs for Life – to inicjatywa European Lung Foundation i European Respiratory Society (Europejskie Towarzystwo Chorób Płuc), wspierana przez Clean Air Fund, a w Polsce dodatkowo przez Polską Koalicję Zdrowe Płuca. Jej celem jest wzmacnianie świadomości zdrowia płuc, prowadzenie działań edukacyjnych i rzeczniczych oraz mobilizowanie środowisk medycznych, pacjenckich i społecznych wokół zagadnień dotyczących jakości powietrza. W poprzednich latach kampania „Healthy Lungs for Life” obejmowała wystawy, wydarzenia edukacyjne i akcje skierowane do mieszkańców miast w całej Europie, przyczyniając się do zwiększania świadomości na temat zdrowia płuc oraz znaczenia czystego powietrza.
Choroby układu oddechowego należą do największych współczesnych wyzwań zdrowotnych. Rak płuca pozostaje w Polsce najbardziej śmiercionośnym nowotworem, odpowiadającym za ok. 30 tys. zgonów rocznie. 1,6 mln osób w naszym kraju cierpi z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), przy czym wiele przypadków pozostaje niezdiagnozowanych, a 3,4 mln choruje na astmę. Koszty związane z utraconymi latami życia z powodu chorób układu oddechowego szacuje się na 218 mld zł rocznie.
Do głównych przyczyn rozwoju chorób płuc jest zanieczyszczenie powietrza. W Polsce skala problemu jest szczególnie duża. Czyste powietrze jest jednym z warunków profilaktyki i kontroli chorób płuc. Zanieczyszczenie powietrza może nasilać objawy astmy, przyczyniać się do zaostrzeń POChP, pogarszać tolerancję wysiłku u osób z chorobami przewlekłymi, zwiększać ryzyko infekcji i wpływać na zdrowie osób szczególnie wrażliwych, czyli dzieci, pacjentów onkologicznych, seniorów. Według danych WHO zanieczyszczenia powietrza są odpowiedzialne za ok 15 proc. wszystkich zgonów z powodu raka płuca.
W maju zostały opublikowane wyniki badania przeprowadzonego przez badaczy z Barcelona Institute for Global Health. Pokazało ono, że nawet krótkotrwałe epizody zanieczyszczenia powietrza mogą prowadzić do przedwczesnych zgonów – w Europie nawet 146,5 tys. rocznie.
„Dowody naukowe są jednoznaczne: czystsze powietrze ratuje życie. Wiemy, co szkodzi zdrowiu, wiemy, co działa, i dysponujemy jasnymi wytycznymi WHO dotyczącymi jakości powietrza. Każdy rok opóźnienia oznacza więcej chorób, których można by uniknąć, większe obciążenie systemu ochrony zdrowia oraz więcej osób dotkniętych chorobami związanymi z zanieczyszczeniem powietrza. Wyzwaniem nie jest brak wiedzy, lecz tempo i skala wdrażania działań. Teraz mamy szansę działać wspólnie i zdecydowanie, aby wszyscy mogli korzystać z czystszego powietrza, zdrowszych płuc i dłuższego życia” – powiedziała podczas briefingu prasowego dr Nino Berdzuli, dyrektor biura WHO w Polsce.
Zainicjowana w Polsce kampania „Healthy Lungs for Life” ma na celu wsparcia działań mających na celu poprawę jakości powietrza i zdrowia publicznego poprzez wspieranie lokalnych organizacji, łączenie społeczności z ekspertami z obszaru zdrowia, współpracę ze szkołami oraz zachęcanie mieszkańców do aktywnego udziału w tych działaniach. Kampania stworzy możliwości poszerzenia wiedzy na temat związku między zdrowiem płuc a zanieczyszczeniem powietrza poprzez udział w bezpłatnych lokalnych badaniach zdrowia płuc oraz działania edukacyjne w szkołach.
„Czyste powietrze jest kluczowe dla zdrowych płuc. Poprzez oferowanie badań profilaktycznych i popularyzację wiedzy naukowej wśród lokalnych społeczności, kampania „Healthy Lungs for Life” dąży do wspierania trwałych działań na rzecz ochrony zdrowia układu oddechowego w Polsce i w Europie.” – podkreśliła prof. Joanna Chorostowska-Wynimko, prezydent ERS oraz kierownik Zakładu Genetyki i Immunologii Klinicznej w Narodowym Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie.
Jak podkreślali polscy eksperci, Szczyt Prezydencki ERS w Warszawie dobrze wpisuje się w szerszą zmianę myślenia o chorobach układu oddechowego. Przez lata pulmonologia była kojarzona przede wszystkim z leczeniem chorych objawowych – z zaostrzeniami POChP, astmą, zapaleniem płuc, gruźlicą, niewydolnością oddechową czy nowotworem. Obecnie coraz większy nacisk kładzie się na wcześniejsze etapy: zapobieganie, identyfikację ryzyka, wykrywanie stanów subklinicznych, monitorowanie czynników środowiskowych i interwencje populacyjne.
Takie podejście wymaga współpracy wielu poziomów systemu. Lekarz rodzinny powinien mieć dostęp do prostych narzędzi identyfikacji ryzyka i ścieżek szybkiego kierowania do bardziej szczegółowej diagnostyki. Pulmonolog powinien być częścią interdyscyplinarnego systemu diagnostycznego, a nie ostatnim etapem po latach nieskutecznej diagnostyki lub przeoczonych objawów. Onkolog i torakochirurg muszą być włączeni w szybką ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną. Fizjoterapeuta i pielęgniarka oddechowa powinni uczestniczyć w edukacji, rehabilitacji i monitorowaniu pacjenta. Organizacje pacjenckie powinny być partnerem w projektowaniu komunikacji i ocenie realnych barier dostępu.
