“Systemowa analiza opieki onkologicznej nad pacjentami z rakiem płuca w Polsce” – to raport opracowany przez zespół ECONMED EUROPE pod kierownictwem dr Michała Seweryna, który został wydany przez Modern Healthcare Institute. Autorzy poddali wnikliwej analizie organizację diagnostyki i leczenia, a także zaproponowali reformę opieki nad chorymi na raka płuca.
W raporcie “Systemowa analiza opieki onkologicznej nad pacjentami z rakiem płuca w Polsce” przedstawiono kompleksową ocenę sytuacji dotyczącej leczenia raka płuca w Polsce, na podstawie danych oraz opinii pacjentów i ekspertów klinicznych. Zidentyfikowano bariery istniejące w obecnym systemie opieki nad pacjentami z rakiem płuca. Zaproponowano model opieki, którego wdrożenie spowoduje poprawę obecnej sytuacji oraz przyniesie wiele korzyści zarówno pacjentowi, jak i systemowi ochrony zdrowia.
Jak podkreślają autorzy, koszty związane z rakiem płuca w Polsce nie ograniczają się tylko do wydatków medycznych NFZ, ale obejmują również wydatki prywatne pacjentów oraz koszty poniesione przez gospodarkę. Wydatki te są konsekwencją ograniczonej produktywności chorych: absencji chorobowej w pracy, obniżonej produktywności podczas wykonywania obowiązków zawodowych, rezygnacji z pracy z powodu choroby oraz przedwczesnych zgonów. W 2023 r. oszacowane całkowite wydatki na raka płuca w Polsce wynosiły aż 4,76 mld zł. Jeszcze bardziej niepokojące są prognozy na kolejne lata, w 2040 r. prognozowane są ponadpięciokrotnie wyższe koszty raka płuca w Polsce (24,51 mld zł).
Zaproponowana przez zespół ECONMED reforma modelu leczenia raka płuca w Polsce mogłaby stanowić przełom w podejściu do tej poważnej choroby, koncentrując się na dwóch kluczowych filarach: koordynacji opieki i decentralizacji w zakresie terapii lekowych. Koordynacja diagnostyki oraz leczenia pacjentów mogłaby być prowadzona w wyspecjalizowanych ośrodkach, w tym w szczególności typu Lung Cancer Units. LCU jako ośrodki o najwyższym poziomie referencyjnym mogą zaoferować pacjentom najwyższe standardy, zwłaszcza w zakresie wysokospecjalistycznej diagnostyki, jak i ustalania optymalnej ścieżki leczenia. Dzięki zaangażowaniu interdyscyplinarnych zespołów lekarzy i nowoczesnych technologii pacjent mógłby być diagnozowany i kierowany do najbardziej odpowiedniego leczenia szybciej i skuteczniej.
Drugim filarem nowego modelu leczenia byłaby decentralizacja w zakresie terapii lekowych, która pozwoliłaby pacjentom na leczenie w bardziej dostępnych ośrodkach oraz uniknięcie długich dojazdów do specjalistycznych placówek jedynie w celu podania leków. Dzięki powszechnemu wprowadzeniu alternatywnych form terapii (doustnych lub podskórnych) pacjenci mogliby otrzymywać leczenie w pobliżu miejsca zamieszkania, korzystając z opieki lokalnych ośrodków szpitalnych, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej lub POZ. W tym ostatnim przypadku możliwe byłoby również wsparcie w formie opieki domowej, gdzie pielęgniarki środowiskowe oprócz ewentualnego podawania leków mogłyby przyjąć rolę edukatorek i wspierać pacjentów zarówno w samodzielnym podawaniu sobie leków, jak i uczulaniu ich na zwracanie uwagi na wszelkie potencjalnie niebezpieczne efekty uboczne farmakoterapii. Obecnie podobny model opieki domowej ma miejsce w przypadku chorych uczestniczących w programie lekowym hemofilii.
Nowy model leczenia mógłby być wspierany przez technologie cyfrowe, takie jak e-konsylia, które umożliwiałyby lekarzom z mniejszych ośrodków konsultowanie przypadków pacjentów bez konieczności fizycznej obecności pacjenta w placówce referencyjnej. Dzięki teleporadom oraz aplikacjom medycznym pacjenci mogliby monitorować swoje zdrowie, mieć dostęp do zaleceń specjalistów oraz szybko zgłaszać wszelkie niepokojące objawy. Dodatkowo, organizowanie webinarów dla pacjentów mogłoby zwiększać ich wiedzę na temat choroby, metod leczenia oraz sposobów radzenia sobie z wyzwaniami związanymi z terapią.
Decentralizacja leczenia raka płuca przyniosłaby pacjentom korzyści w postaci zwiększonej możliwości prowadzenia normalnego życia, w tym aktywności zawodowej i społecznej oraz zmniejszeniu częstotliwości uciążliwych dojazdów do szpitali wyłącznie celem podania leku. Dzięki bardziej dostępnej opiece pacjenci mogliby pozostawać aktywni, co pozytywnie wpłynęłoby na ich jakość życia, zdrowie psychiczne oraz motywację do walki z chorobą. Przesunięcie opieki bliżej miejsca zamieszkania zmniejszyłoby także obciążenie wysokospecjalistycznych ośrodków, pozwalając im skoncentrować się na przypadkach wymagających zaawansowanej interwencji medycznej oraz nie angażowałoby w niepotrzebne hospitalizacje tak bardzo ograniczonych zasobów.
W nowym modelu leczenia mielibyśmy do czynienia z:
- Ośrodkiem głównym – będącym ośrodkiem wysokospecjalistycznym, wyposażonym w specjalistyczną infrastrukturę (np. ośrodku typu Lung Cancer Units), który pełniłby przez cały czas terapii chorego funkcję koordynującą i nadzorującą proces diagnostyki i leczenia chorego.
- Ośrodkami współpracującymi – ośrodki te prowadziłyby leczenie pacjenta oraz w miarę możliwości jego diagnostykę pod nadzorem i w porozumieniu z ośrodkiem głównym, pełniącym w tym wypadku funkcję jednostki wyższego szczebla. Mogłyby to być zarówno jednostki funkcjonujące w ramach AOS (np. poradnie pulmonologiczne), POZ, jak również lokalne mniejsze placówki szpitalne, gdyby istniała potrzeba wykorzystania ich infrastruktury, np. apteki szpitalnej.
Profesor Maciej Krzakowski, krajowy konsultant w dziedzinie onkologi klinicznej, wskazuje jest bardzo wartościowym opracowaniem i zwraca uwagę na kilka rozwiązań organizacyjnych, które mogłyby poprawić efektywność opieki – “Najważniejszą częścią raportu jest przedstawienie propozycji modelu postępowania u chorych na raka płuca – należy podkreślić, że istotą jest poprawienie wszystkich etapów postępowania diagnostyczno-terapeutycznego oraz rehabilitacji i opieki po leczeniu. Propozycja – przedstawiona przez Autorów analizy – opiera się na działaniach skierowanych na wprowadzeniu opieki koordynowanej, w której konieczna jest współpraca centrum kompetencji z ośrodkami współpracującymi w ramach konsorcjów realizujących postępowanie zgodne z obowiązującymi wytycznymi. W konsorcjach powinny uczestniczyć ośrodki posiadające odpowiednie umiejętności medyczne i wyposażenie. Ośrodki, które miałyby uczestniczyć w opisanym systemie opieki, powinny zapewniać możliwość wielospecjalistycznego podejmowania decyzji. Podejmowanie decyzji podczas konsylium z udziałem wszystkich specjalistów zaangażowanych w diagnostykę i leczenie może zapewnić optymalne wykorzystanie dostępnych metod, a istnieje wiele dowodów – pochodzących z kilku krajów Unii Europejskiej oraz Ameryki Północnej i publikowanych w recenzowanych czasopismach naukowych – wyższości systemu koordynowanego i wielospecjalistycznego postępowania nad modelem sekwencyjnego prowadzenia diagnostyki i leczenia.”
“Obecna organizacja leczenia raka płuca w Polsce wymaga pilnych zmian, aby sprostać rosnącym wyzwaniom epidemiologicznym i finansowym. Lung Cancer Units, jako model kompleksowej opieki, mają potencjał nie tylko poprawić wyniki leczenia, ale także zoptymalizować koszty systemu ochrony zdrowia. Ich wdrożenie jest niezbędnym krokiem w kierunku modernizacji polskiej onkologii” – wskazuje prof. Tadeusz Orłowski z Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w swoim komentarzu do raportu. I dodaje – “Raport wskazuje na pilną potrzebę reform w systemie opieki onkologicznej w Polsce, szczególnie w kontekście leczenia raka płuca. Wprowadzenie modelu Lung Cancer Unit oraz zwiększenie dostępności nowoczesnych terapii mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów oraz efektywność systemu ochrony zdrowia. Kluczowe będzie również zapewnienie odpowiednich nakładów finansowych oraz wsparcia dla personelu medycznego, aby sprostać rosnącym potrzebom pacjentów.”
Natomiast Małgorzata Maksymowicz, założycielka Grupy Rak Płuca na Facebooku, ocenia – “Niestety, na przedstawione w raporcie czynniki (np. wzrost kosztów leczenia, znaczny niedobór wykwalifikowanego personelu medycznego, logistyczne, merytoryczne i finansowe przeszkody w zapewnieniu rzetelnej i szybkiej diagnostyki oraz równego dostępu do nowoczesnych terapii) pacjenci nie mają żadnego wpływu. Pozostaje im nadzieja na szybkie wdrożenie proponowanych w raporcie rozwiązań oraz uniknięcie zagrożeń związanych z wdrażaniem ogólnokrajowych programów naprawczych.”
Inna przedstawicielka środowiska pacjenckiego, Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej, podkreśla – “Autorzy raportu wyraźnie podkreślili, jaka czeka nas wizja przyszłości, jeśli takich rozwiązań nie wprowadzimy. Opisany w raporcie przykład raka płuca wskazuje, że podskórne i doustne formy terapii to nie tylko korzyść dla pacjentów, ale także realna szansa na optymalizację kosztów w systemie ochrony zdrowia. Skrócenie czasu pobytu w placówkach medycznych, zmniejszenie obciążenia personelu oraz ograniczenie kosztów związanych z hospitalizacją to istotne argumenty przemawiające za ich wdra ża niem. W kontekście rosnącej liczby pacjentów onkologicznych i trudnej sytuacji finansowej NFZ takie rozwiązania mogą poprawić efektywność systemu. Raport wskazuje, że kierunek zmian powinien uwzględniać poszerzanie dostępu do nowoczesnych, mniej obciążających pacjentów terapii i rozwoju elastycznych form opieki, co realnie wpłynie na zmniejszenie pogłębiającego się kryzysu systemu ochrony zdrowia.”
