Unijna strategia zapasów środków medycznych aktywizuje sektor prywatny. Chęć zabezpieczenia medycznych środków zaradczych uwzględnia również gotowość do ich produkcji oraz bieżącej diagnostyki w kierunku wirusów, bakterii i zagrożeń chemiczno-biologicznych. HERA potwierdziła wsparcie finansowe, zarówno dla procesów innowacji, jak i produkcji. Zdaniem Floriki Fink-Hooijer dyrektor generalnej HERA, państwa członkowskie nadal niewystarczająco wykorzystują potencjał prywatnego sektora dla wzmocnienia swojej gotowości. Trwają prace nad systemami wczesnego ostrzegania oraz rozwój mobilnych laboratoriów diagnostycznych. UE rozwinie projekty rescEU i reliefEU oraz integrację działań z globalnymi organizacjami jak GAVI czy CEPI.
Komisja Europejska opublikowała treść ustawy o zapewnieniu medycznych środków zaradczych (Medical Countermeasures Act – MCM) na wypadek pandemii, ataków chemicznych i biologicznych, jak również katastrof przemysłowych i klimatycznych. Ustawa stanowi rozwinięcie i uzupełnienie ogólnej unijnej strategii magazynowania kryzysowego i skupia się wyłącznie na zabezpieczeniu zasobów medycznych wobec zidentyfikowanych zagrożeń zdrowotnych.
Florika Fink-Hooijer, dyrektor generalna Agencji ds. gotowości i reagowania na zdrowotne sytuacje kryzysowe (HERA) podczas posiedzenia komisji zdrowia europarlamentu zaznaczyła, że strategia MCM obejmuje nie tylko szczepionki, lecz również leki terapeutyczne, diagnostykę oraz środki ochrony osobistej. Na podstawie analiz zagrożeń przeprowadzonych wspólnie z ECDC, WHO i państwami członkowskimi w kontekście masowych ofiar i konfliktów zbrojnych, określono cztery główne kategorie zagrożeń: wirusy o potencjale pandemicznym, patogeny przenoszone przez wektory, (np. wirusy dengi czy chikungunyi), oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz zagrożenia CBRN (chemiczne, biologiczne, radiologiczne, nuklearne). Dyrektor Fink-Hooijer podkreśla, że jest pilna potrzeba budowania zapasów wobec zagrożeń, takich jak wąglik, ospa prawdziwa, toksyny biologiczne (np. rycyna) oraz wojskowe środki chemiczne (np. sarin, iperyt).
Unijna strategia jest kompleksowa i obejmuje cały proces – od przewidywania zagrożeń, przez monitorowanie łańcuchów dostaw, po zarządzanie i wdrażanie zapasów. Centralizuje i harmonizuje dotychczas rozproszone działania z różnych sektorów. Do końca 2025 roku Komisja Europejska ma opublikować kompendium krytycznych produktów medycznych przeznaczonych do magazynowania. Rozpoczęto już rozbudowę systemu wczesnego ostrzegania, m.in. poprzez monitorowanie ścieków, które po pandemii COVID-19 uznano za efektywne narzędzie detekcji. HERA planuje też rozwój mobilnych laboratoriów diagnostycznych oraz zbudowanie diagnostycznego hubu, który będzie współpracował z ośrodkami akademickimi i badawczymi w celu reakcji na potencjalny kryzys zdrowotny w ciągu 100 dni misji.
Kluczowym elementem strategii MCM jest stworzenie “akceleratora”, czyli kompleksowego mechanizmu przyspieszenia opracowywania i wdrażania innowacji od fazy badań aż po zakup. Projekty rozwijane w ramach akceleratora mogą liczyć na wsparcie finansowe – w tym kapitał wysokiego ryzyka, uproszczone ścieżki regulacyjne i dostęp do rynku. Strategia przewiduje także zabezpieczenie mocy produkcyjnych. Program Ramp-Up ma zidentyfikować moce produkcyjne europejskich firm przemysłowych w celu przygotowania ich zasobów do szybkiego zwiększenia produkcji w sytuacjach kryzysowych. Zdaniem Floriki Fink-Hooijer państwa obecnie niewystarczająco wykorzystują potencjał prywatnego sektora dla wzmocnienia gotowości. Gromadzenie zapasów jest formą ubezpieczenia strategicznego, a nie tylko doraźną reakcją.
Strategia magazynowania kryzysowego (EU stockpilling strategy) niedawno opublikowana przez Komisję Europejską dotyczy wszystkich sektorów gospodarki i produktów uznanych za krytyczne. Zakłada powołanie publiczno-prywatnej grupy ds. gotowości (Preparedness Task Force), wspierającej planowanie i wdrażanie modeli rotacyjnych, wirtualnych magazynów, zachęt fiskalnych i partnerstw kryzysowych. Komisja Europejska umożliwi centralne zakupy produktów eksperymentalnych i jeszcze nieautoryzowanych w UE – szczególnie dla zagrożeń o niskim prawdopodobieństwie, lecz wysokim wpływie.
Komisja Europejska zapowiedziała m.in. powołanie unijnej sieci ds. magazynowania (EU stockpiling network), opracowanie wspólnych kryteriów oraz platformy wymiany danych i listy dóbr niezbędnych dla poszczególnych scenariuszy kryzysowych. Przewidziano także intensyfikację wspólnych zamówień i możliwość stworzenia wspólnych magazynów w strategicznych lokalizacjach.
Unijne programy rezerw, takie jak rescEU (zdolności ratownicze i środki medyczne) czy ReliefEU (pomoc humanitarna) mają być rozbudowane. Ich skuteczność potwierdziła się m.in. wobec mpox (wirusa ospy małpiej) oraz działań wojennych w Ukrainie. Do 2024 roku UE zainwestowała w ten system 1,65 mld euro. W przyszłym roku Komisja ma utworzyć centrum surowców krytycznych UE i dokonywać zakupów surowców w imieniu zainteresowanych firm i we współpracy z państwami członkowskimi. Komisja zamierza również powiązać system zapasów z narzędziami unijnej polityki handlowej, inwestycyjnej i rozwojowej.
Kryzysy mają coraz częściej charakter globalny, dlatego strategia KE przewiduje integrację swoich działań z programem Global Gateway, regionalnymi planami gotowości np. z Ukrainą, Bałkanami Zachodnimi, Afryką Północną oraz udział w wielostronnych mechanizmach wspólnie z WHO, IEA (Międzynarodowa Agencja Energetyczna), GAVI (Globalny Sojusz na rzecz Szczepionek i Szczepień), CEPI (Koalicja na rzecz Innowacji Gotowości Epidemicznej) oraz JOGMEC (Japońska Agencja Bezpieczeństwa Surowców Energetycznych i Metalicznych).
