Znowu pojawiło się duże ciśnienie pomiędzy resortem zdrowia a samorządem lekarskim. Od połowy kwietnia trwa kontrola realizacji zadań z zakresu administracji publicznej, na które minister zdrowia udzielił samorządom dotacji. Postępowania kontrolne przebiegają sprawnie, z wyjątkiem Naczelnej Izby Lekarskiej, która nie współpracuje – oświadczył w swoim komunikacie resort zdrowia. Natomiast NIL opublikował komunikat, w którym deklaruje chęć współpracy, ale zarzuca resortowi przedłużanie kontroli bez końca, wyraża wątpliwości co do uproszczonego trybu, za niepokojące i nieuzasadnione uważa upowszechnianie przez MZ informacji pochodzących z kontroli, a także zwraca uwagę, że resort musi szanować autonomię samorządu lekarskiego.
Ministerstwo Zdrowia przekazało w komunikacie, że 15 kwietnia 2026 r. rozpoczęła się kontrola realizacji dotacji z budżetu państwa na zadania z zakresu administracji publicznej, które przekazane zostały samorządom. W latach 2024-2025 Minister Zdrowia udzielił na realizację tych zadań dotacji celowej: Naczelnej Izbie Lekarskiej, Naczelnej Izbie Pielęgniarek i Położnych, Naczelnej Izbie Aptekarskiej, a także Krajowej Izbie Ratowników Medycznych. Kontrole, które potrwają do 15 maja obejmują m.in.: zgodność realizowanych zadań z umową oraz przepisami, legalność, gospodarność, celowość i rzetelność w wykorzystaniu środków publicznych, kwestię dokumentacji oraz terminowość rozliczeń realizacji umów. Zakończą się opracowaniem sprawozdania.
Resort poinformował, że postępowania kontrolne w: Naczelnej Izbie Pielęgniarek i Położnych, Naczelnej Izbie Aptekarskiej, Krajowej Izbie Ratowników Medycznych przebiegają terminowo, sprawnie i prawidłowo. „Wyjątek stanowi Naczelna Izba Lekarska. Samorząd lekarski nie współpracuje, nie udziela odpowiedzi ani nie przekazuje wymaganych dokumentów i wyjaśnień” – podkreślił resort. Ministerstwo informuje, że kontroli w NIL podlegają cztery umowy na przekazanie środków publicznych w latach 2024-2025, o łącznej wartości ponad 2,2 mln zł. Poinformowało również, że do NIL skierowanych zostało dotychczas dziesięć pism z prośbą o przedłożenie wyjaśnień z zakresu kontroli oraz sporządzenia niezbędnych do kontroli zestawień i kopii dokumentów, a także trzy ponaglenia.
„Naczelna Izba Lekarska ignoruje pisma kierowane zarówno przez kierownika komórki ds. kontroli (dyrektora Departamentu Nadzoru i Kontroli), jak również kierownika jednostki kontrolującej (Ministra Zdrowia), w których wyczerpująco przedstawiono stanowisko co do prowadzenia czynności kontrolnych w Izbie” – podał resort. Tymczasem podpisując umowy na pokrycie kosztów czynności związanych z realizacją zadań, NIL została zobowiązana do poddania się kontroli realizacji umowy oraz sposobu wykorzystania dotacji celowej. Resort podkreślił, że jest to „pierwszy przypadek tak daleko posuniętego uchylania się od kontroli” – „Minister Zdrowia pozostaje otwarty na współpracę i merytoryczne uzasadnienie potrzeby wydłużenia kontroli, jednak nieakceptowalne jest przedłużanie czynności kontrolnych na czas nieokreślony, które NIL argumentuje faktem wyborów do organów krajowych samorządu lekarskiego, bez jednoczesnego wskazania konkretnej daty, w której będzie możliwe udzielenie odpowiedzi”.
Resort poinformował, że dalsze uniemożliwianie wykonywanych czynności kontrolnych oraz niepodjęcie działań naprawczych w zakresie rzetelnego i terminowego wykonywania obowiązków, może skutkować podjęciem dalszych kroków, w tym nałożeniem kar umownych.
W odpowiedzi na komunikat MZ, samorząd lekarski opublikował swoje stanowisko:
“W odpowiedzi na komunikat opublikowany przez Ministerstwo Zdrowia w dniu 7 maja 2026 r. dotyczący kontroli prowadzonej w Naczelnej Izbie Lekarskiej, stanowczo sprzeciwiamy się przedstawianiu opinii publicznej wybiórczych informacji oraz sugestii, jakoby Naczelna Izba Lekarska uchylała się od współpracy lub odmawiała przekazywania dokumentów objętych czynnościami kontrolnymi. Pismem z dnia 14 kwietnia 2026 r. (NKK1.0913.10.2026.2) Ministerstwo Zdrowia z dnia na dzień poinformowało o wszczęciu kontroli w Naczelnej Izbie Lekarskiej w zakresie prawidłowości realizacji wybranych aspektów umów dotyczących przekazania środków finansowych na realizację zadań publicznych wykonywanych przez samorząd lekarski w latach 2024–2025.
Ministerstwo Zdrowia pomija fakt, że Naczelna Izba Lekarska rozpoczęła przekazywanie żądanej dokumentacji oraz od początku postępowania pozostaje w kontakcie z organem kontrolującym, informując o obiektywnych przeszkodach organizacyjnych związanych z równoległą realizacją ustawowych obowiązków samorządu lekarskiego, w szczególności przygotowaniem i obsługą Krajowego Zjazdu Lekarzy.
Od dnia 15 kwietnia 2026 r. do dnia 5 maja 2026 r. Ministerstwo Zdrowia skierowało do Naczelnej Izby Lekarskiej 11 pism zawierających obszerne żądania dokumentów i wyjaśnień, wyznaczając każdorazowo dwudniowe terminy na udzielenie odpowiedzi. W związku z zakresem żądanej dokumentacji oraz trwającymi obowiązkami ustawowymi Naczelna Izba Lekarska zwróciła się o odpowiednie dostosowanie harmonogramu czynności kontrolnych, powołując się na art. 21 ustawy o kontroli w administracji rządowej, zgodnie z którym czynności kontrolne powinny być prowadzone w sposób możliwie niezakłócający funkcjonowania jednostki kontrolowanej. Ministerstwo Zdrowia nie odniosło się jednak merytorycznie do przedstawionych argumentów ani do wniosku o zmianę terminów.
Poważne wątpliwości budzi również fakt prowadzenia kontroli w trybie uproszczonym (z dnia na dzień), bez wskazania przyczyn uzasadniających zastosowanie tego szczególnego trybu, a także wszczęcie czynności bezpośrednio przed Krajowym Zjazdem Lekarzy i wyborami władz samorządu zawodowego. Za szczególnie niepokojące należy uznać również przekazywanie informacji o wszczętej kontroli innym podmiotom, które nie są stroną postępowania kontrolnego. Tego rodzaju działania budzą poważne wątpliwości zarówno z punktu widzenia standardów działania administracji publicznej, jak i zasady neutralności wobec konstytucyjnie chronionego samorządu zawodowego.
Naczelna Izba Lekarska pozostaje gotowa do dalszej współpracy i przekazywania wymaganych dokumentów, jednak czynności kontrolne powinny być prowadzone z poszanowaniem zasad proporcjonalności, autonomii samorządu zawodowego oraz rzeczywistych możliwości organizacyjnych jednostki realizującej ustawowe zadania publiczne. Naczelna Izba Lekarska po raz kolejny informuje Ministerstwo Zdrowia, że będzie miała obiektywną możliwość przekazania wymaganych dokumentów, niezwłocznie po zakończeniu czynności związanych z organizacją Krajowego Zjazdu Lekarzy.”
