Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ostrzega, że rośnie globalna ekspansja produktów nikotynowych, które są sprzedawane nastolatkom. Jednocześnie w wielu krajach nie ma regulacji prawnych dotyczących sprzedaży tych wyrobów, co budzi obawy dotyczące uzależnienia od nikotyny wśród młodzieży i związane z nim zagrożenia dla zdrowia.
Jednym z takich produktów są woreczki nikotynowe – małe saszetki umieszczane między dziąsłem a wargą, które uwalniają nikotynę przez wyściółkę jamy ustnej. Zazwyczaj zawierają nikotynę, środki aromatyzujące, słodziki i inne dodatki. Sprzedaż detaliczna torebek nikotynowych osiągnęła ponad 23 miliardy sztuk w 2024 roku, zwiększając się o ponad 50% w stosunku do poprzedniego roku. “Stosowanie torebek nikotynowych szybko wzrasta, podczas gdy regulacje prawne nie nadążają za rzeczywistością” – powiedział dr Vinayak Prasad, szef jednostki inicjatywy Wolnej od tytoniu dla WHO.
Pierwszy globalny raport WHO na temat zatytułowany “Odsłanianie taktyki marketingowej i strategii napędzających wzrost torebek nikotynowych” został opracowany w odpowiedzi na prośby krajów poszukujących autorytatywnych wskazówek od WHO na temat torebek nikotynowych i tego, jak powinny reagować rządy. Światowy rynek produktów nikotynowych był wart prawie 7 mld USD w 2025 roku. WHO przypomina, że tytoń zabija nawet połowę swoich użytkowników – ponad 7 milionów ludzi każdego roku, w tym około 1,6 miliona osób niepalących, które są narażone na bierne palenie. Około 80 proc. z 1,3 miliarda użytkowników tytoniu na świecie żyje w krajach o niskich i średnich dochodach. Aby zaradzić epidemii tytoniu, państwa członkowskie WHO przyjęły w 2003 r. ramową Konwencję WHO o zwalczaniu tytoniu. Obecnie 183 kraje są stronami tego traktatu.
WHO podkreśla, że sama nikotyna jest wysoce uzależniająca i szkodliwa, szczególnie dla dzieci, młodzieży i młodych dorosłych, których mózgi wciąż się rozwijają. Ekspozycja na nikotynę w okresie dojrzewania może wpływać na rozwój mózgu, w tym wpływ na uwagę i uczenie się. Wczesne stosowanie nikotyny może zwiększyć prawdopodobieństwo długotrwałej zależności i przyszłego stosowania innych produktów nikotynowych i tytoniowych. Stosowanie nikotyny zwiększa również ryzyko sercowo-naczyniowe.
Woreczki nikotynowe często wpadają w szczeliny regulacyjne:
- około 160 krajów nie ma szczególnych regulacji;
- 16 krajów zakazuje ich sprzedaży; oraz
- 32 kraje regulują je w jakiejś formie, w tym:
- 5 ograniczających smaki
- 26 ograniczenie sprzedaży do nieletnich
- 21 zakaz reklamy, promocji i sponsoringu.
„Produkty te są zaprojektowane z myślą o nastolatkach i młodych ludziach i to do nich skierowany jest marketing” – powiedział dr Etienne Krug, dyrektor Departamentu Uwarunkowań Zdrowia, Promocji i Zapobiegania w WHO. Raport podkreśla szeroko rozpowszechnioną taktykę branżową, aby odwołać się do młodszych odbiorców, w tym:
- eleganckie, dyskretne opakowanie;
- smaki takie jak guma balonowa i żelki;
- influencer marketing i promocja w mediach społecznościowych;
- sponsorowanie koncertów, festiwali i imprez sportowych, w tym Formuły 1;
- aspiracyjny branding stylu życia; oraz
- wiadomości, które zachęcają do dyskretnego korzystania w szkołach i strefach wolnych od dymu tytoniowego.
Niektóre opakowania naśladują słodycze lub popularne marki cukierków, zwiększając ryzyko dla małych dzieci. Raport ostrzega, że wszystkie te taktyki mają na celu normalizację stosowania nikotyny, obniżenie postrzegania ryzyka i przyciągnięcie nowej generacji użytkowników do uzależnienia od nikotyny. WHO wzywa rządy do przyjęcia kompleksowych regulacji obejmujących wszystkie produkty tytoniowe i nikotynowe, w tym torebki nikotynowe. Zalecane środki obejmują:
- zakazy lub silne ograniczenia dotyczące smaków;
- zakaz reklamowania, promocji i sponsorowania, w tym w mediach społecznościowych i wykorzystywanie influencerów;
- silna weryfikacja wieku i kontrole detaliczne;
- wyraźne ostrzeżenia zdrowotne na opakowaniach;
- ograniczenia dot. ilości dozwolonej nikotyny;
- opodatkowanie w celu zmniejszenia przystępności cenowej;
- nadzór nad wzorcami użytkowania i taktykami branżowymi; oraz
- silne egzekwowanie prawa.
Woreczki nikotynowe nie powinny być uważane za wolne od ryzyka – ostrzega WHO. W Polsce zakazana jest sprzedaż tradycyjnego snusa, ale woreczki nikotynowe są legalne. Rząd zapowiada wycofanie z rynku wariantów smakowych.
