Podczas spotkania w ramach podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego, które odbyło się 5 lipca, przedstawiciele resortów: zdrowia, edukacji oraz rodziny i polityki społecznej zreferowali działania w ochronie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Pojawiła się m.in. kwestia wydłużenia konsultacji z psychiatrą do ok. 60 minut – taki zapis pojawił się w standardach przygotowanych przez Ministerstwo Zdrowia. Poruszono również temat przepełnionych lub zamykanych oddziałów całodobowych, a także zarobków specjalistów z tego obszaru.
Przedstawicielka Ministerstwa zdrowia podkreśliła, że system ochrony zdrowia psychicznego potrzebował zmian, a kluczową było powołanie ośrodków I poziomu referencyjnego, których jest już 334. Swoją działalność rozpoczynają też placówki II i III poziomu referencyjnego przekształcane z istniejących placówek. Są one przeznaczone dla młodych pacjentów, którzy wymagają pomocy psychiatry lub farmakoterapii, a także opieki dziennej lub całodobowej. “MZ na bieżąco reaguje na potrzeby, chociażby poprzez znaczący wzrost wyceny świadczeń. Miesięczny budżet na utrzymanie ośrodka I poziomu referencyjnego wypłacany w formie ryczałtu wzrósł o 22 proc., w ramach II poziomu wycena świadczeń wzrosła średnio o 66 proc., natomiast w placówkach III poziomu – zanotowano wzrost o 71 proc.” – wyliczała.
Model opieki oparty na opiece środowiskowej jest zgodny z międzynarodowymi wytycznymi. Przy wdrażaniu nowego modelu opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży resort zdrowia korzysta z funduszy unijnych. Celem działań jest podniesienie jakości i dostępności świadczeń. Projekt zakłada także wsparcie we wdrażaniu specjalistycznej opieki psychiatrycznej poza trzema poziomami referencyjności, dlatego też – po przygotowaniu taryfikacji przez AOTMiT – zwiększy się wycena świadczeń m.in. na opiekę nad dziećmi z autyzmem i innymi całościowymi zaburzeniami rozwoju. W 2021 r. Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło nabór wniosków na inwestycje strukturalne na oddziałach psychiatrycznych – pozytywną ocenę otrzymało 31 wniosków, kwota dofinansowania wynosi 52 mln zł.
Przygotowano także wieloletni program wsparcia oddziałów psychiatrycznych na lata 2022-2023, za co przeznaczono ponad 80 mln zł. Dodatkowo – z NPZ na lata 2021-2025 – sfinansowano pilotażowe badanie przesiewowe z obszaru depresji wśród młodzieży, które przeprowadził IPiN. Pilotaż obejmował młodzież w wieku 15-19 lat, przebadano w nim 2186 osób. „Każde dziecko, którego wyniki budziły niepokój, otrzymało specjalistyczną opiekę i dalsze wskazówki. Przeprowadzono także rozmowy z rodzicami i nauczycielami uczniów” – podkreśliła przedstawicielka MZ. W resorcie przygotowano także program pilotażowy oddziaływań terapeutycznych, skierowany do dzieci, które mają problem z tzw. uzależnieniem cyfrowym. Do realizacji programu zgłosiło się 10 ośrodków, planowane jest rozszerzenie programu o kolejne dwa. Dodatkowo uruchomiono specjalną infolinię oferującą wsparcie także w językach ukraińskim i rosyjskim. Resort zdrowia udzielił również wsparcia dzieciom i dorosłym z zespołem FAS (Alkoholowy Zespół Płodowy).
Ministerstwo Edukacji i Nauki przedstawiło swoje działania z zakresu promocji zdrowia, wsparcia psychologiczno-pedagogicznego i wspierania procesu dokształcania nauczycieli w tym obszarze. “Jeśli chodzi o potrzebę wsparcia psychologicznego po COVID19, przepisy zobowiązują nauczycieli do indywidualizowania pracy z każdym uczniem. Wynika to m.in. z potrzeby ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Wyniki badań przeprowadzonych po roku epidemii wskazują na potrzebę objęcia uczniów szerokim wsparciem psychologicznym i pomocowym w różnorodnych formach” – wyjaśniał pracownik MEiN. Przygotowano 4 programy wsparcia uczniów. Powołano 64 koordynatorów wsparcia, zrealizowano badania diagnostyczne uczniów i nauczycieli z 1200 szkół. Przeprowadzono liczne warsztaty, przygotowano także platformę dla szkół do samodzielnej diagnozy uczniów. Aby zwiększyć dostępność do pomocy psychologiczno-pedagogicznej zapewniono zwiększenie finansowania szkół podstawowych i ponadpodstawowych – na ten cel przeznaczono dodatkowo 180 mln zł. Od 1 września 2022r. w przedszkolach i szkołach zostaną zatrudnieni nauczyciele-specjaliści, którzy będą zatrudnieni na etacie – tylko w tym roku przeznaczono na ten cel 520 mln zł.
Przedstawicielka Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej podkreślała, że strategia na rzecz osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030, która została przyjęta w lutym 2021 r., obejmuje wiele obszarów priorytetowych, m.in. kwestię działań na rzecz wsparcia samodzielnego życia w społecznościach lokalnych – “Te działania, np. profilaktyka na rzecz ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, są realizowane przez MZ. Strategia ma wskaźniki, które pozwolą monitorować poziom realizacji działań, obejmuje obszary dotyczące edukacji, m.in. opracowanie standardów pozwalających określać możliwości psychofizyczne osób z niepełnosprawnościami” – dodała.
Potrzebna poprawa sytuacji w psychiatrii dziecięcej
Rzecznik Praw Dziecka Mikołaj Michalak zaznaczył, że pandemia spowodowała znaczący wzrost m.in. prób samobójczych – „Każde dziecko, u którego pojawia się taka myśl, to jest nasza porażka. Każdego roku skuteczne próby samobójcze podejmuje ponad kilkaset dzieci. Kluczowa jest współpraca różnych instytucji dla dobra dzieci w Polsce. Wieloetapowa reforma wsparcia zdrowia psychicznego dzieci, ale też edukacja nowych lekarzy z tej dziedziny – to ogromne wyzwanie dla systemu. Dziecięcy Telefon Zaufania, który uruchomiliśmy, jest potrzebny, Rocznie odbieramy ponad 50 tys. połączeń. Informacja o tym telefonie dotarła do wszystkich szkół w Polsce, co jest bardzo ważne” – dodał Rzecznik.
Poseł Marek Rutka podkreślił, że rozporządzenie i kryteria konkursów na III poziom referencyjnych jednostek pojawiły się zbyt późno – “Żeby wejść na III poziom referencyjności, należało najpierw wygrać konkurs na II poziom, czyli założyć poradnię zdrowia psychicznego. W związku z koniecznością dochowania terminów, niemożliwe było wejście na III poziom referencyjności od lipca br. Najwcześniej będzie to możliwe pod koniec sierpnia”. Wojewódzki Szpital Psychiatryczny w Gdański, aby wejść na III poziom referencyjny musiał zapewnić dodatkowych 6 etatów dla psychoterapeutów. Wprowadzony harmonogram, czyli minimalny czas realizacji świadczeń w poradni zdrowia psychicznego (MZ ustaliło czas trwania konsultacji na ok. 60 minut), w rzeczywistości ograniczyły dostępność świadczeń dla pacjentów. Poseł poruszył także kwestie finansowe. “Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa AOTMiT, wycena niektórych świadczeń wciąż nie jest konkurencyjna w stosunku do sektora prywatnego. Sesja psychoterapii indywidualnej i porada lekarska diagnostyczna przy założeniu 40-proc. marży na koszty szpitala, to 73 zł za godzinną sesję terapii i 114 zł za poradę diagnostyczną.
Poseł Monika Rosa zwróciła uwagę na to, że statystyki dotyczące prób samobójczych są niepełne. Powołała się na dane WHO, według których na każdą próbę samobójczą zgłoszoną przypada 100-120 prób niezgłoszonych. „Mówiąc o oddziałach o najwyższej referencyjności nie sposób pominąć fakt, że wiele z nich się zamyka albo są one przepełnione. Ta sytuacja trwa od wielu lat” – dodała. Przytaczała przykłady „Dziekanki” w Gnieźnie, a także oddziałów w Szczecinie czy Warszawie.
Przedstawicielka MZ, odpowiadając na zadane pytania, podkreślała, że konsultacja dzieci i młodzieży nie może trwać 15 minut – „Dziecko nie jest w stanie wypracować zaufania do lekarza w takim czasie, a więc nie ma możliwości przeprowadzenia skutecznej konsultacji’”. „Wiele problemów, z którymi borykają się młodzi ludzie na tym pierwszym etapie, nie wymaga konsultacji psychiatrycznej i z powodzeniem może być wypracowywane w trakcie konsultacji z psychologiem, a więc kolejki do lekarzy psychiatrów powinny zostać rozładowane dzięki placówkom I poziomu referencyjnego” – dodała.
Jeśli chodzi o marżę dla podmiotów leczniczych, przedstawicielka MZ podkreśliła, że wynosi ona 25 proc. – „Praca psychologa, psychoterapeuty i psychiatry opiera się głównie na rozmowie, kosztem wiodącym jest więc personel. W przypadku I poziomu, zgodnie z wyceną 25 proc., średnio psycholog czy psychoterapeuta powinien zarabiać 8 tys. netto na rękę. Wiemy oczywiście, że stawki wzrastają w szybkim tempie, ale staraliśmy się, żeby były one względnie wysokie”. I zapewniła, że Ministerstwo zdrowia stara się rozwiązywać problemy z przepełnieniem szpitali – “Rzeczywiście jest tak, ze są podpisane obecnie 2 kontrakty na III poziom referencyjny, ale to nie oznacza, że z mapy szpitali zniknęły inne placówki. Proponujemy teraz kolejną zmianę w koszyku, zmieniamy kryteria, żeby poszczególne placówki mogły starać się o te wyższe wyceny”.
