„Dziś system ochrony zdrowia kupuje choroby i powikłania zamiast zdrowia” – mówiła dr Iga Lipska przedstawiając w Senacie raport Instytutu Polityki Zdrowotnej. Raport przedstawia uznania koncepcji Value-Based Healthcare za kierunek transformacji systemu zdrowia w Polsce. System miałby się wreszcie skoncentrować wokół kwestii: czy pacjent rzeczywiście zdrowieje i czy poprawia się jakość jego życia.
Raport Instytutu Polityki Zdrowotnej skupia się na 6 chorobach: udarach, raku piersi, POChP, cukrzycy typu II, niewydolności serca oraz depresji, jako że są to najczęstsze schorzenia dotykające Polaków. Opieka zdrowotna oparta na wartości (ang. Value-Based Healthcare, VBHC), poszerza aktualnie stosowane podejście w medycynie opartej na dowodach naukowych (ang. Evidence Based Medicine, EBM) o uwzględnienie w analizie kosztów rzeczywistych korzyści dostarczanej pacjentom. Założeniem VBHC jest wynagradzanie świadczeniodawcy (szpitali i lekarzy) za uzyskanie u pacjenta określonego efektu zdrowotnego, czyli nagradzanie działań zmierzających do wyleczenia pacjentów, a nie samego leczenia.
Jak wyliczyła dr Lipska, dzisiaj wydajemy ok. 10 mld zł na niepotrzebne hospitalizacje i kolejne 6-8 mld na zdublowane badania – „Głównie oparliśmy się na doświadczeniach Czech, Holandii i Katalonii. W dzisiejszej sytuacji finansowej pytanie brzmi nie ‚czy’ tylko ‚kiedy’ zaczniemy wdrażać ten system. Zacznijmy płacić za zdrowie i szukajmy nie oszczędności, ale lepszego wydatkowania pieniędzy”.
Poparła ją senator , a jednocześnie kardiolog Agnieszka Gorgoń-Komor – „Obecnie bardziej się opłaca podać choremu wlew dopaminy niż leczyć niewydolność serca tak by zapobiec zaostrzeniom”. Innym przykładem jest leczenie stopy cukrzycowej. Pod względem finansowym szpitalom bardziej opłaca się amputacja niż opieka nad pacjentem ze stopą cukrzycową. Ze statystyk NFZ wynika, że w Polsce co godzinę dochodzi do amputacji z powodu nieleczonej cukrzycy. Polska na tle Europy cechuje się najwyższym wskaźnikiem amputacji u osób z cukrzycą, która wynosi aż 8,6 (dla przykładu wskaźnik ten w Holandii wynosi 5,5, a we Włoszech zaledwie 2,5).
„Płacimy za ilość chociaż domagamy się jakości” – dodała dr Gorgoń-Komor. Przytaczano także pozytywne przykłady, jak KOS-zawał. „Już widać jego efekty. To program znakomicie łączący potrzeby pacjenta z wynikami klinicznymi. Chyba nie ma wątpliwości, że VBHC to przyszłość w ochronie zdrowia, więc czas zacząć wdrożenie” – mówiła Maria Libura, która była współautorką podobnego raportu pt.„Nowa architektura finansowania zdrowia w Polsce. Systemowa diagnoza i rekomendacje eksperckie”.
Warto też przypomnieć, że rozwój tego modelu promuje m.in. Center of Value-Based Healthcare działający przy Uczelni Łazarskiego, a analizy wdrożeniowe tego systemu zostały opisane już w raporcie Infarmy z 2019 roku. „Zatoczyliśmy koło – wieki temu w Chinach płaciło się lekarzom za to, że pacjent był zdrowy a nie chory” – podkreślał Tomasz Maciejewski, wiceminister zdrowia.
Idea rozumienia wartości w opiece zdrowotnej jako połączenia wyników z kosztami została spopularyzowana w 2006 roku przez Michaela Portera i Elizabeth Teisberg w książce „Redefining Health Care”. Wartość zaproponowana przez autorów ma wymiar ekonomiczny i definiowana jest jako iloraz uzyskanych (istotnych z perspektywy pacjenta) wyników zdrowotnych do kosztów uzyskania takiego wyniku. Przez wyniki zdrowotne rozumie się efekty które mają rzeczywiste znaczenie dla pacjenta, z kolei analizowane koszty odnoszą się do całkowitych wydatków w danym cyklu świadczonej opieki.
VBHC to model organizacji i finansowania opieki zdrowotnej, w którym sukces systemu jest mierzony rzeczywistymi efektami zdrowotnymi uzyskanymi przez pacjentów w przeliczeniu na poniesione koszty. Zamiast płacić za liczbę wykonanych badań czy procedur (tzw. fee-for-service), systemy VBHC skupiają się na maksymalizacji wartości dla pacjenta na każdym etapie jego leczenia. Najważniejsze filary tego podejścia to:
Wyniki zorientowane na pacjenta: Monitorowanie poprawy zdrowia i jakości życia za pomocą ustandaryzowanych wskaźników.
Kompleksowość leczenia: Przejście z modelu oddzielnych wizyt na rzecz opieki nad całym cyklem danej choroby lub schorzenia.
Precyzyjne kalkulacje: Porównywanie wyników leczenia z kosztami ich osiągnięcia w całym procesie terapeutycznym.
