Decyzje pacjentów o wyborze swojej placówki POZ są motywowane przede wszystkim wygodą i przyzwyczajeniem, a nie aktywnym porównywaniem jakości usług – takie wnioski płyną z ogólnopolskiego badania Human Answer Institute i agencji badawczej Brainlab.
Badanie pokazuje, że aż 94 proc. dorosłych Polaków ma wybraną placówkę POZ, a zdecydowana większość pozostaje przy niej przez długi czas. Ponad połowa badanych jako główny powód wyboru konkretnej przychodni wskazuje lokalizację, a konkretnie odległość od miejsca zamieszkania lub pracy. Analiza czynników wyboru pokazuje wyraźny rozdźwięk pomiędzy znaczeniem dostępności geograficznej, a kryteriami jakościowymi. Bliskość placówki pozostaje zdecydowanie najważniejszym czynnikiem decyzyjnym (52 proc.), wyraźnie dystansując wszystkie inne kryteria.
Czynniki związane z jakością opieki pojawiają się znacznie rzadziej i są rozproszone między wiele pojedynczych aspektów doświadczenia pacjenta. Najczęściej wskazywane z nich to zaufanie do konkretnego lekarza (25 proc.), możliwość załatwiania spraw zdalnie takich jak e-recepty czy teleporady (22 proc.), dostępność terminów (21%) oraz podejście personelu do pacjenta (19 proc.). Kolejne elementy jakościowe, takie jak organizacja rejestracji czy zakres usług, osiągają jeszcze niższe poziomy wskazań.
„Zestawienie tych wyników pokazuje, że choć pacjenci dostrzegają różne aspekty jakości POZ, żaden pojedynczy element jakości nie zbliża się skalą do znaczenia lokalizacji. Decyzja o wyborze przychodni ma przede wszystkim charakter pragmatyczny – oparty na wygodzie i dostępności, a nie konkurencyjno-jakościowy” – komentuje Michał Gmurek z agencji badawczej Brainlab. Warto również zauważyć, że opinie internetowe na temat poszczególnych przychodni POZ są ważne jedynie dla niewielkiego odsetka badanych.
Zebrane wyniki sugerują, że POZ nie jest obszarem aktywnej konkurencji jakościowej między placówkami. Silna koncentracja wskazań na lokalizacji przy jednoczesnym rozproszeniu czynników jakościowych może oznaczać, że dla większości pacjentów POZ jest usługą „blisko i wygodnie dostępną”, której jakość ma znaczenie wtórne. W praktyce oznacza to, że poprawa jakości opieki nie zawsze przekłada się bezpośrednio na decyzję o wyborze placówki, jeśli nie towarzyszy jej wysoka dostępność geograficzna i organizacyjna.
„Smutna konstatacja, jest taka, że większość właścicieli placówek POZ nie ma motywacji do poprawy jakości, bo pacjenci nie dokonują aktywnego jej porównania. Dlatego też (poza chlubnymi wyjątkami, które przekonały się, że warto inwestować w jakość) nasza podstawa systemu pozostaje, na poziomie – blisko i to wszytko. Można wręcz powiedzieć „pacjent nie oczekuje, więc nie dostaje” lub jak było to w starej reklamie taniego proszku do prania „skoro nie widać różnicy to po co przepłacać” – komentuje dr Anna Gołębicka. I dodaje, że w małych miejscowościach de facto pacjenci mają ograniczony wybór, z kolei mieszkający i pracujący w większych miastach często korzystają z abonamentów medycznych finansowanych przez firmy, które zaspokajają ich podstawowe potrzeby zdrowotne w ramach segmentu niepublicznego. W efekcie grupa, która mogłaby wywierać realną presję jakościową na POZ pozostaje niewielka.
Jeśli podstawowym oczekiwaniem pacjenta pozostaje bliskość placówki i łatwość uzyskania świadczenia, może to prowadzić do dodatkowego obciążenia SOR, nawet w przypadkach, które nie mają charakteru nagłego. Aktualne postrzeganie placówek POZ obniża oczekiwania pod ich adresem i sprowadza je do roli bliskiego punktu pierwszego kontaktu, a nie pełnoprawnego filaru systemu opieki zdrowotnej.
Według badania świadomość pacjentów związana z funkcjonowaniem placówki POZ oraz siła relacji z lekarzem rodzinnym rosną wraz z wiekiem. Wiąże się ze zwiększoną częstotliwością korzystania z opieki zdrowotnej. Wśród młodszych osób (18–34 lata) poziom zaangażowania pozostaje wyraźnie niższy, a wybór placówki często jest konsekwencją wcześniejszych decyzji rodziców. Badanie wskazuje również, że pacjenci mają ograniczoną wiedzę – część z nich nie wie, jak sprawdzić aktualną deklarację przynależności do wybranek przychodni PO ani jak można ją zmienić.
Sondaż został zrealizowany przez agencję badawczą Brainlab w dniach 6-9 lutego 2026 roku metodą CAWI na ogólnopolskiej próbie losowo-kwotowej Polaków w wieku 18+ (N=1070). Kwoty dobrano zgodnie ze strukturą populacji ze względu na płeć, wiek, województwo oraz wielkość miejscowości zamieszkania. Próba ważona według danych GUS.
