Do systemu opieki zdrowotnej wchodzą dwa nowe świadczenia – porada pielęgniarska AOS i POZ. Celem tej regulacji jest ułatwienie pacjentom, zwłaszcza osobom starszym i niepełnosprawnym, dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, które nie wymagają interwencji lekarza.
Porada pielęgniarska AOS i POZ stanowi realizację postulatów porozumienia z dnia 9 lipca 2018 r. zawartego między Ogólnopolskim Związkiem Zawodowym Pielęgniarek i Położnych oraz Naczelną Izbą Pielęgniarek i Położnych a Ministrem Zdrowia i Prezesem Narodowego Funduszu Zdrowia. Jeśli projekt wejdzie w życie, pielęgniarki będą mogły udzielać samodzielnej porady w obszarze chirurgii ogólnej, diabetologii i kardiologii, a w przypadku położnych – w zakresie ginekologii i położnictwa. Do ich zadań będzie należało również zebranie wywiadu od pacjenta, badanie fizykalne i kierowanie na badania diagnostyczne oraz wystawienie e-recepty lub zlecenia na wybrane wyroby medyczne.
– Projekt, którego pierwszy etap jest już wdrażany, wpisuje się w strategię Ministerstwa Zdrowia mającą na celu poprawę sytuacji kadrowej systemu ochrony zdrowia poprzez efektywne wykorzystanie dotychczasowych zasobów kompetencji, do których zostały przygotowane te szczególne zawody – powiedziała wiceminister Józefa Szczurek-Żelazko podczas spotkania z dziennikarzami. – Dążymy do tego, aby racjonalnie wykorzystywać kompetencje przedstawicieli poszczególnych zawodów medycznych. Porada pielęgniarska to przesunięcie części zadań, które do tej pory były w obszarze lekarzy lekarzy rodzinnych czy lekarzy specjalistów i może dzięki temu zwiększona zostanie dostępność usług medycznych.
Od 1 stycznia 2020 r. wprowadzono wycenę procedur, które samodzielnie może wykonać pielęgniarka i położna w poradni specjalistycznej (tzw. porada AOS). Jest to m.in. oczyszczenie rany, wycięcie tkanki martwiczej, zdjęcie szwów, założenie opatrunku. Natomiast pielęgniarka w ramach POZ, w zależności od uprawnień zawodowych, będzie mogła udzielać porad w przychodni, czyli w warunkach ambulatoryjnych lub w domu pacjenta, w przypadkach uzasadnionych medycznie:
- prowadzić profilaktykę chorób i promocję zdrowia,
- dobrać sposoby leczenia ran w ramach świadczeń leczniczych udzielanych przez pielęgniarkę samodzielnie bez zlecenia lekarskiego,
- przepisać leki zawierające określone substancje czynne, w tym wystawianie na nie recepty, z wyłączeniem leków zawierających substancje bardzo silnie działające, środki odurzające i substancje psychotropowe,
- wystawić recepty w ramach kontynuacji na leki zlecone przez lekarza, z wyłączeniem zawierających substancje bardzo silnie działające, środki odurzające i substancje psychotropowe,
- wystawiać zlecenie albo recepty na wybrane wyroby medyczne (np. pieluchomajtki),
- wystawiać skierowanie na wykonanie określonych badań diagnostycznych, w tym medycznej diagnostyki laboratoryjnej, z wyjątkiem badań wymagających metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta.
Położna w ramach porady POZ, w zależności od posiadanych przez nią uprawnień zawodowych, będzie mogła:
- udzielić porady kobietom z chorobami ginekologicznymi i onkologicznymi w obszarze ginekologii, w tym dobór sposobu leczenia ran w ramach świadczeń leczniczych udzielanych przez położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego,
- przepisać leki dostępne na receptę zawierające określone substancje czynne, z wyłączeniem zawierających substancje bardzo silnie działające, środki odurzające i substancje psychotropowe,
- wystawić receptę na leki zlecone przez lekarza, w ramach kontynuacji, z wyłączeniem leków zawierających substancje bardzo silnie działające, środki odurzające i substancje psychotropowe,
- wystawić zlecenie na wybrane wyroby medyczne, w tym wystawianie na nie zlecenia albo recepty,
- wystawić skierowanie na wykonanie określonych badań diagnostycznych, w tym medycznej diagnostyki laboratoryjnej, z wyjątkiem badań wymagających metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla świadczeniobiorcy,
- wykonywać oraz interpretować badania KTG u kobiety ciężarnej.
Finansowanie nowego świadczenia
Narodowy Fundusz Zdrowia za wizytę prowadzoną samodzielnie przez pielęgniarkę w przychodni specjalistycznej AOS zapłaci od 17 do 46 zł w zależności od rodzaju procedury (porady zachowawcze wycenione są na 17–30 pkt, a porady zabiegowe 9–46 pkt).
Prezes NFZ Adam Niedzielski stwierdził, że jeśli chodzi o POZ, lekarz który jest właścicielem listy, zawiera umowy o pracę na normalnych zasadach między pracodawcą a pracownikiem.
– Płacimy za pacjentów konkretne stawki kapitacyjne, których skala roczna wynosi mniej więcej 170 zł przy liście pacjentów często przekraczającej 2000 osób. W określonym budżecie, w którym pracodawca, jakim jest lekarz prowadzący listę, ma szansę dokonać pewnego wyboru i podjąć decyzję, czy będzie pod presją kolejki pacjentów i zatrudni kolejnego lekarza, czy też dobrym rozwiązaniem okaże się zatrudnienie pielęgniarki, która poszerzy zakres usług medycznych świadczonych w POZ – powiedział Adam Niedzielski. – W miarę rozwoju modelu, co prawdopodobnie nie będzie działo się bardzo szybko, będziemy się zastanawiali, tak jak zrobiliśmy to na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej w przypadku lekarzy, czy nie wprowadzić do systemu premiowania, motywowania zwanego płaceniem za wynik. Oznacza to, że pewne zdefiniowane osiągnięcia będziemy premiować. Na przykład, takim zadaniem będzie prowadzenie profilaktyki i promocji zdrowia lub osiągnięcie pewnych pułapów procentowych w zakresie badań przesiewowych.
Wojewódzkie oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia ogłosiły już konkursy na poradę AOS. Wiele z nich jest jeszcze w trakcie procedowania, ale gotowość podpisania aneksów do umów zadeklarowało dotychczas 207 świadczeniodawców.
Niezbędne kwalifikacje do nowych świadczeń
– Od wielu lat zmienia się standard kształcenia pielęgniarek i położnych – powiedziała wiceminister Józefa Szczurek-Żelazko. – Z chwilą wejścia do Unii Europejskiej wprowadzony został system kształcenia taki, jaki obowiązuje w całej Unii, czyli odbywa się na poziomie wyższym pierwszego i drugiego stopnia. W ubiegłym roku zaktualizowaliśmy standardy kształcenia dostosowując treści programowe do zmieniającego się otoczenia, nowych wyzwań zdrowotnych, nowych problemów, a także do trendów które obserwujemy chociażby w krajach Unii Europejskiej. Pielęgniarki zostały przygotowane do realizacji świadczeń, które niekoniecznie w tym systemie były wykorzystywane.
Zgodnie z posiadanymi uprawnieniami zawodowymi pielęgniarki i położne w Polsce, posiadające dyplom ukończenia studiów drugiego stopnia na kierunku pielęgniarstwo lub położnictwo oraz pielęgniarka i położna posiadające tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa, mają prawo samodzielnie nie tylko ordynować leki zawierające określone substancje czynne, ale także ordynować określone wyroby medyczne, w tym wystawiać na nie zlecenia albo recepty. Niezbędnym warunkiem jest ukończenie specjalistycznego kursu w tym zakresie.
Pielęgniarka i położna posiadająca tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa lub dyplom ukończenia studiów co najmniej pierwszego stopnia na kierunku pielęgniarstwo lub położnictwo ma prawo wystawiać skierowania na wykonanie określonych badań diagnostycznych, w tym medycznej diagnostyki laboratoryjnej, z wyjątkiem badań wymagających metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta.
Od czerwca 2019 r. weszły do systemu opieki zdrowotnej pielęgniarki i położne, które w ramach kształcenia zawodowego (licencjat i magister) realizowały treści kształcenia dot. nowych kompetencji zawodowych. W związku z tym, nie są one zobowiązane do ukończenia kursu specjalistycznego, bo mają już kompetencje do ordynacji i kontynuacji leczenia przepisanego przez lekarza.
– Od 2019 roku obowiązuje również nowy standard opieki okołoporodowej, w ramach którego położna może samodzielnie prowadzić ciążę i ta porada będzie uzupełniała katalog świadczeń – dodała Józefa Szczurek-Żelazko. – Będzie to możliwe w przypadku, jeżeli u kobiety ciężarnej konieczne okaże się wykonanie konkretnych badań diagnostycznych, czy też te badania zwierają się w standardzie opieki okołoporodowej. Położna będzie mogła samodzielnie wystawić skierowanie, jak również, jeśli stan zdrowia pacjentki będzie wymagał takiej interwencji, wystawić receptę na określony lek.
Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że 18 064 pielęgniarek i położnych ukończyło kurs z zakresu ordynacji leków i wypisywania recept. 6 656 pielęgniarek i 389 położnych wystawia już recepty w ramach samodzielnej ordynacji oraz kontynuacji zleceń lekarskich. 863 635 recept zostało wystawionych w ramach kontynuacji leczenia. Najczęściej ordynowane są leki na nadciśnienie tętnicze i cukrzycę, paski diagnostyczne do oznaczania poziomu glukozy we krwi, opatrunki i mleka zastępcze dla dzieci.
