Budżet Centrum Zdrowia Psychicznego miałby zależeć nie tylko od liczby mieszkańców, ale także od efektów i rodzaju udzielanej pomocy – zakłada propozycja zawarta w raporcie końcowym zespołu do spraw zmian systemowych w Centrach Zdrowia Psychicznego po zakończeniu pilotażu. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało, że do końca marca przedstawi finalny model CZP.
Ministerialny zespół ekspertów zaproponował, aby na budżet CZP składały się trzy elementy. Oprócz stawki bazowej, opartej o populację, byłaby to także składka jakościowa uzależniona od spełniania wskaźników takich jak np. czas pierwszej wizyty, liczba rehospitalizacji. Trzecim elementem byłaby składka funkcjonalna, zależna od liczby i kategorii pacjentów, a nie tylko od samej gotowości do świadczenia usług. Propozycja zespołu zakłada, że budżet populacyjny CZP będzie ustalany na rok.
W raporcie zaznaczono, że model oparty na budżecie populacyjnym zapewnił stabilność finansową centrów, ułatwiał im planowanie budżetu. Podkreślono jednocześnie, że finasowanie nie zawsze odpowiadało realnemu zapotrzebowaniu i intensywności udzielanej pomocy. W ocenie autorów raportu zabrakło odpowiednich procedur rozliczania pacjentów z ciężkimi, przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi. System psychiatrii środowiskowej dorosłych powinien być oparty o trzy stopnie opieki. Na I poziomie byłyby to centra zdrowia psychicznego w całym kraju. CZP miałyby udzielać szybkiego dostępu do kompleksowej opieki blisko domu. Jako ważne eksperci ocenili wprowadzenie krótkoterminowej psychoterapii indywidualnej i grupowej, wsparcia psychologicznego, integracji społecznej i koordynacji leczenia z podstawową opieką zdrowotną.
II i III poziom zakładałby opiekę wysokospecjalistyczną. Na II poziomie leczenia byliby pacjenci, którzy wymagają szczególnej diagnostyki i terapii np. w przypadkach lekooporności, zaburzeń przewlekłych i ciężkich, rzadkich schorzeń psychiatrycznych czy współwystępowania trudnych chorób somatycznych. Na III poziomie – pacjenci z lekooporną depresją leczeni z zastosowaniem esketaminy, ketaminy, elektrowstrząsów czy przezczaszkowej stymulacja magnetycznej.
Zespół do spraw zmian systemowych w Centrach Zdrowia Psychicznego, powołany przez MZ w grudniu 2024 r., pracował nad wdrożeniem modelu opieki środowiskowej po zakończeniu trwającego od 2018 r. pilotażu CZP. Kwestią sporną podczas rozmów z Ministerstwem Zdrowia były m.in. zasady finansowania działalności CZP po zakończeniu pilotażu. W grudniu 2024 r. ulicami Warszawy przeszedł Żółty Marsz w obronie modelu opieki realizowanego w pilotażu centrów zdrowia psychicznego i zasad finansowania CZP. Media pisały o propozycji MZ powrotu do modelu płacenia z usługę, jednak ówczesny wiceminister zdrowia Wojciech Konieczny zaprzeczył, żeby takie rozwiązanie było brane pod uwagę.
W jego skład weszli:
- prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki – konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii, przewodniczący Rady do spraw Zdrowia Psychicznego,
- dr hab. n. med. Janusz Heitzman – wiceprezes Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, członek Rady do spraw Zdrowia Psychicznego,
- dr n. hum. Tomasz Rowiński – Szkoła Główna Handlowa, ThinkTank SGH dla Ochrony Zdrowia, członek Rady do spraw Zdrowia Psychicznego,
- dr n. med. Anna Depukat – członek Rady do spraw Zdrowia Psychicznego,
- Piotr Nowicki – dyrektor Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie,
- Sebastian Goncerz – prezes Porozumienia Rezydentów Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy,
- Mikołaj Siennica – członek Naczelnej Rady Lekarskiej,
- Anna Śremska – prezes Związku Pracodawców Opieki Psychiatrycznej i Leczenia Uzależnień, Dyrektor Szpitala im. Józefa Babińskiego Specjalistycznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Łodzi, członek Rady do spraw Zdrowia Psychicznego,
- Magdalena Dzierwa – dyrektor Wydziału Taryfikacji w Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji,
- Kamil Pięta – dyrektor Centrum Zdrowia Psychicznego w Wieliczce.
- Maciej Karaszewski – dyrektor Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia,
- Dagmara Korbasińska-Chwedczuk – dyrektor Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia.
- Anna Miszczak – dyrektor Departamentu Świadczeń Opieki Zdrowotnej w centrali Narodowego Funduszu Zdrowia,
- Anna Parnowska – kierownik Sekcji Opieki Psychiatrycznej i Leczenia Uzależnień w centrali Narodowego Funduszu Zdrowia, członek Rady do spraw Zdrowia Psychicznego.
W czasie pilotażu finansowanie CZP opierało się na ryczałcie na populację. CZP skupiają się na opiece zorganizowanej blisko pacjenta w mniejszych ośrodkach pomocy medycznej, zapobieganiu kryzysom psychicznym, a gdy do nich dojdzie – na szybkim przywróceniu do równowagi. Pod koniec 2025 r. w ramach pilotażu działało 117 centrów zdrowia psychicznego, które obejmowały ok. 51 proc. dorosłej populacji. Środki finansowe na pilotaż od 2018 roku do końca 2025 roku oszacowano na 8,93 mld zł. Pilotaż CZP został przedłużony do końca 2026 r. Obecnie stawka kapitacyjna w ramach ryczałtu na populację to 82,55 zł.
Eksperci cytowani w raporcie przewidują, że mimo prognozowanego spadku populacji o 6 proc. do 2040 r., liczba osób z zaburzeniami psychicznymi może wzrosnąć o 10–20 proc., a w przypadku zaburzeń lękowych i PTSD nawet o 25 proc. Podkreślili, że w Polsce podobnie jak w całej UE, zaburzenia psychiczne rozpowszechniły się przez pandemię COVID-19, wojnę na Ukrainie oraz zmiany klimatyczne. Autorzy raportu końcowego zaznaczyli, że wymaga to lepszej odpowiedzi systemu ochrony zdrowia psychicznego. (PAP)
