Narodowy Fundusz Zdrowia zapłaci 60 proc. za gastroskopię i kolonoskopię, a 50 proc. za rezonans magnetyczny i tomografię komputerową wykonane ponad limit określony w kontrakcie, począwszy od 1 kwietnia 2026. Fundusz będzie płacił za świadczenia wykonane ponad wartość umowy po zakończeniu roku, a dotychczas robił to kwartalnie.
Pierwsza propozycja NFZ zakładała płacenie 40 proc. wartości, ostatecznie – po szerokiej krytyce tego rozwiązania – nieco podniesiono stawkę. Zarządzenie prezesa NFZ zakłada, że Fundusz zapłaci 60 proc. za gastroskopię i kolonoskopię i 50 proc. za rezonans magnetyczny i tomografię komputerową wykonane ponad limit. Zmiany nie dotyczą świadczeń dla dzieci i młodzieży do 18. roku życia, pacjentów onkologicznych z kartą DiLO (Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego) oraz korzystających z programu profilaktyki raka jelita grubego. Nowe zasady rozliczeń będą obowiązywać od drugiego kwartału 2026 r., czyli wchodzą w życie w środę 1 kwietnia.
Pierwszy projekt zarządzenia prezesa NFZ zakładał, że stawka degresywna dla czterech świadczeń wykonanych ponad limit wyniesie 40 proc. a nowe reguły rozliczeń miały obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. NFZ ogłosił w komunikacie, że Fundusz co roku mierzy się z rosnącymi wydatkami na świadczenia, szczególnie nielimitowane, których skalę trudno jest precyzyjnie oszacować, planując budżet na dany rok. Cytowany prezes NFZ Filip Nowak zaznaczył, że największy udział w świadczeniach nielimitowanych mają świadczenia w zakresie ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Podkreślił, że na przestrzeni lat liczba wykonanych świadczeń w tym zakresie wzrosła zaledwie o 20 proc., ale ich wartość aż o 152 proc.
Według danych NFZ w ciągu czterech lat od 2021 r. do 2025 r. średni koszt tomografii komputerowej wzrósł o 64 proc., rezonansu magnetycznego o 58 proc., kolonoskopii o 82 proc. a gastroskopii o 133 proc. Kontrola NFZ ujawniła m.in., że są placówki, które pacjentom wymagającym np. badania rezonansem magnetycznym lub tomografem komputerowym kilku odcinków kręgosłupa, wykonują je kilkukrotnie, w bliskich terminach, oczekując jednocześnie od pacjentów odrębnych skierowań. NFZ zaznaczył, że w praktyce to badanie powinno być wykonane co do zasady raz, na podstawie jednego skierowania i objąć kilka obszarów. Centrala NFZ poinformowała, że tę nieprawidłowość stwierdzono w ponad 8,2 tys. badań rezonansu magnetycznego spośród 12 tys. kontrolowanych przez co koszt badań zawyżono o ponad 1 mln zł, a pacjent musiał zgłaszać się na badania kilka razy. Centrala NFZ poinformowała, że w trakcie kontroli ustalono również, że o samo rozdzielanie skierowań wnosiły pracownie wykonujące te badania.
NFZ zapowiedział, że będzie monitorował realizację świadczeń dla pacjentów, po to aby ocenić rezultat wprowadzonych zmian. Natomiast zespół ekspertów z udziałem konsultant krajowej w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej prof. Edyty Szurowskiej przygotuje m.in. standard kierowania na wybrane badania obrazowe oraz standard w zakresie opisu i interpretacji badania radiologicznego dla wybranych wskazań. Przedstawiciele NFZ zapowiadali także zmiany w rozliczeniach pozostałych świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) wykonanych ponad limit. Obecnie Fundusz płaci za nie 100 proc. Projekt zarządzenia prezesa NFZ w tej sprawie nie został jeszcze opublikowany.
Przedstawiciele szpitali i organizacji pacjenckich uważają, że nowe zasady rozliczeń badań diagnostycznych ograniczą dostępność do badań i spowodują wydłużenie kolejek. Podkreślają, że de facto zaczną obowiązywać limity na świadczenia, które do tej pory były nielimitowane, a zmiany dotkną także pacjentów onkologicznych. Podmioty lecznicze, obawiając się wzrostu zadłużenia, nie będą bowiem chciały przyjmować pacjentów ponad wartość określoną w kontrakcie z NFZ. Według rzecznika Naczelnej Izby Lekarskiej Jakuba Kosikowskiego kilkanaście przychodni, poradni, a także ambulatoryjnych zakładów endoskopii i diagnostyki obrazowej zgłosiło, że ich kontrakty z NFZ albo wyczerpały się albo wkrótce się wyczerpią i już w kwietniu ograniczą przyjmowanie pacjentów.
